Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Merkez Güncesi'nde yayımlanan makalede, 2025 yılında
tüketici fiyat endeksi içinde en yüksek artış gösteren hizmet alt kalemleri
incelenmiş ve bu kalemlerde enflasyonun neden görece yüksek seyrettiği ele
aldı.
Yazıda şöyle denildi:
Enflasyon beklentileri tüketim-tasarruf kararları, portföy tercihleri ve fiyatlama
davranışları gibi çeşitli kanalları etkilediği için enflasyon dinamiklerinde
önemli rol oynuyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) fiyat istikrarı
temel amacı doğrultusunda ekonomik aktörlerin enflasyon beklentilerini politika
belirlemede önemli bir girdi olarak kullanıyor. Bu yazıda, hanehalkı beklentilerinin
şekillenmesinde, hissedilen enflasyonun, tüketim sepetinde öne çıkan kalemlerin
ve merkez bankası iletişiminin rolünü küresel örneklerle karşılaştırmalı
olarak inceliyoruz.

Aylık frekansta kamuoyu ile paylaşılan Sektörel Enflasyon Beklentileri profesyonel
katılımcıların yanı sıra reel sektör ve hanehalkı kesimlerini de kapsıyor.
Son 10 yıllık döneme dair anket sonuçları hanehalkının 12 ay sonrası için enflasyon
beklentisinin mevcut enflasyon düzeyinin genel olarak oldukça üzerinde seyrettiğini
ortaya koyuyor (Grafik 1). Söz konusu fark, enflasyonun tek hane sınırında
seyrettiği yıllarda da kendini gösteriyor. Reel sektörün enflasyon beklentisi
enflasyonun altında veya üstünde olabilmekle beraber, daha yüksek korelasyon
sergiliyor. Piyasa katılımcılarının beklentilerinin ise dezenflasyon öngörüsü
ile manşet enflasyondan daha düşük bir seviyede oluştuğu görülüyor. Manşet enflasyonda
gözlenen oynaklıklara en az tepkiyi yine piyasa katılımcılarının verdiği
dikkat çekiyor.

Buna göre her üç kesimin enflasyon beklentilerinin 12 ay sonra gerçekleşen enflasyonu
tahmin etme gücüne baktığımızda, piyasa katılımcılarının en düşük, hanehalkının
ise en yüksek hata payına sahip olduğunu görüyoruz (Grafik 2). Hanehalkı
beklentileri, enflasyonun görece daha düşük seyrettiği yıllarda dahi enflasyonun
ortalama 10 puan üzerinde kalıyor. Enflasyonun daha yüksek ve oynak seyrettiği
son yıllarda ise hanehalkı beklentileri ile enflasyon arasındaki fark daha da
açılıyor.

Hanehalkı ve piyasa katılımcıları başta olmak üzere diğer ekonomik aktörlerin enflasyon
beklentilerinin farklılaşması diğer ülkelerde de gözlenen bir durum (Grafik
3). Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, hanehalkı beklentilerinin mevcut
enflasyonun ve profesyonel tahminlerin oldukça üzerinde gerçekleştiği görülüyor.
Özellikle enflasyonun uzun süre yüzde 2 veya altında seyrettiği birçok ülkede
yüzde 10 düzeyindeki hanehalkı beklentileri dikkat çekiyor.

Söz konusu ayrışmanın nedenlerine baktığımızda ise, hissedilen enflasyonun hanehalkı
beklentilerindeki görece yüksek seviyeyi açıklamada öne çıktığı görülüyor.
Nitekim gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde hissedilen enflasyon ile enflasyon
beklentilerinin oldukça yakın düzeylerde olduğu dikkat çekiyor (Grafik 4).
Bu resim mevcut enflasyon ve enflasyon beklentileri arasındaki önemli farkın,
hissedilen enflasyondan kaynaklandığını ortaya koyuyor. Sonuçlar daha önceki TCMB
çalışmalarındaki bulguları da destekliyor. Burada dikkat çeken bir diğer
husus ise, ülkelerin değişen enflasyon oranlarına rağmen, hissedilen enflasyon
ve enflasyon beklentilerinin yuvarlama etkisiyle yüzde 5, 10 gibi seviyelerde
yoğunlaşması.

Sonuçlar hanehalkının hissettiği enflasyonun mevcut enflasyondan daha yüksek olduğunu
ve hissedilen enflasyon ile beklentilerin yakın seyrini ortaya koyuyor. Beklentileri
ve hissedilen enflasyonu etkileyen faktörleri incelemek de bu noktada
önem kazanıyor. Bu doğrultuda, katılımcıların enflasyon beklentilerini oluştururken
hangi harcama kalemlerini dikkate aldıklarına ilişkin verileri ele alıyoruz
(Grafik 5).

Hanehalkı enflasyon beklentilerinde gıda ve enerji gibi düzenli harcama kalemlerinin
küresel olarak öne çıktığı görülüyor. Avrupa Birliği özelinde yapılan çalışmalardan
elde edilen bulgular da aynı ortak faktörlerin varlığına işaret ediyor.[4]
Türkiye’de ise söz konusu kalemlere hassasiyet genel olarak daha yüksek.
Ayrıca gıda ve enerjinin yanında kiranın da hanehalkı beklentilerinde etkili rol
oynaması dikkat çekiyor. Son dönemde gerilemekle birlikte uzun süredir manşet
enflasyonun üzerinde seyreden kira enflasyonu bu ayrışmayı destekliyor. Sonuçlar
gıda gibi sık tüketilen ürünler ve kira gibi harcama sepetinde önemli yer tutan
kalemlerin hissedilen enflasyonun önemli belirleyicileri olduğunu ortaya koyuyor.

Hissedilen enflasyonu en fazla etkileyen kalemlerdeki fiyat artışları ile manşet
enflasyon arasındaki farkın açılması hanehalkı beklentilerini yukarı çekiyor.
Hanehalkı beklentilerinin tahmin gücünün zayıflaması ise bu alandaki iletişimin
etkin yapılmasının önemini ortaya koyuyor. Nitekim, merkez bankası hakkındaki
bilgi ve farkındalığın enflasyon beklentileri ile anlamlı bir ilişkiye sahip olduğu
biliniyor.[5] Bu noktada, hanehalklarının merkez bankaları hakkındaki bilgiyi
nereden aldığına da bakmak gerekir. Diğer gelişmekte olan ülkelerle benzer
şekilde, Türkiye’de televizyon ve radyonun yanında sosyal medyanın da bilgi edinmede
etkili bir mecra olduğu dikkat çekiyor (Grafik 6). Bu ise son yıllarda TCMB
tarafından farklı kanallar kullanılarak yürütülen iletişim faaliyetinin dezenflasyon
süreci açısından önemini ortaya koyuyor.

Özetle, hanehalkı enflasyon beklentileri dünya genelinde olduğu gibi Türkiye’de
de yapısal olarak mevcut enflasyonun ve diğer ekonomik aktörlerin beklentilerinin
üzerinde seyrediyor. Bu farklılaşmanın temelinde ise hissedilen enflasyon yer
alıyor. Türkiye’de gıda ve enerjinin yanında kira da hissedilen enflasyonu açıklamada
öne çıkıyor. Bu görünüm altında, hanehalkı beklentilerinin seviyesinin
yanı sıra eğilimi de önem kazanıyor. Para politikasındaki sıkı duruşun devamı
ile düşecek enflasyon eşliğinde, hanehalkı beklentilerinin iyileşmeyi kademeli
bir şekilde sürdürmesini bekliyoruz. Bu süreçte ekonominin tüm kesimleriyle etkin
iletişimin sürdürülmesi de beklentilerdeki iyileşmenin istikrarlı şekilde devamı
için önemini koruyor.


Önemli Not: Bu haberde ilişkili internet sitesine link bulunmaktadır.
Kullanıcılarımızın habere erişmek için Manşet'in üst kısmında yer alan linki tıklamaları yeterlidir.


-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -