Foreks

Forex (Foreign Exchange), bir ülke para biriminin başka bir ülke para birimine karşı değer kazandığı veya kaybettiği, dünyanın en likit finansal piyasasıdır. Kelime anlamı "Döviz Alım-Satımı" olsa da günümüzde Forex platformları sadece döviz pariteleriyle sınırlı kalmamış; emtialar, kıymetli madenler ve dünya borsa endeksleri gibi geniş bir ürün yelpazesine evrilmiştir.

• 1944 - Bretton Woods Anlaşması: Para birimlerinin ABD Doları'na, Doların ise altına sabitlendiği sistemin kurulması ve IMF'nin (Uluslararası Para Fonu) hayata geçmesi.
• 1971 - Altın Standardının Sonu: Başkan Nixon'ın Doların altına endeksini kaldırmasıyla sabit kur rejiminin sona ermesi ve "Serbest Dalgalı Kur" dönemine geçiş.
• 1973 - Modern Forex'in Doğuşu: Başta Avrupa para birimleri ve Japon Yeni olmak üzere büyük ekonomilerin para birimlerinin serbest dalgalanmaya bırakılması.
• 1980/90'lar - Teknolojik Devrim: Reuters gibi veri sağlayıcılarının elektronik ekran sistemlerini geliştirmesi, bilgisayar ağlarının yaygınlaşması ve küreselleşme ile piyasanın kurumsal sınırları aşması.
• 2000'ler - Bireysel Yatırımcı Dönemi: Online işlem platformlarının gelişmesiyle, piyasanın sadece bankalara değil, bireysel yatırımcılara da (Retail FX) açılarak bugünkü erişilebilir yapısına kavuşması.

Forex, işlem hacmi bakımından dünyanın en büyük piyasasıdır. BIS (Bank for International Settlements - Uluslararası Ödemeler Bankası) tarafından her üç yılda bir yayınlanan ve piyasanın referans kaynağı kabul edilen rapora göre, piyasanın günlük ortalama işlem hacmi istikrarlı bir büyüme göstermektedir. Aşağıdaki tablo, BIS verilerine göre son dönemdeki günlük ortalama işlem hacmi trendini göstermektedir:

Yıl (BIS Rapor Dönemi)	Günlük Ortalama İşlem Hacmi (Trilyon $)
2010	4.0 Trilyon $
2013	5.3 Trilyon $
2016	5.1 Trilyon $
2019	6.6 Trilyon $
2022	7.5 Trilyon $

Veri Kaynağı: BIS Triennial Central Bank Survey. Raporlar 3 yılda bir Nisan ayında yapılan anketlere dayanır.

Forex piyasası hiyerarşik bir yapıya sahiptir. En tepede likiditeyi sağlayan bankalar yer alırken, tabana doğru kurumlar ve bireysel yatırımcılar bulunur.

• Merkez Bankaları: Ülkelerin para politikalarını yönetmek, döviz rezervlerini kontrol etmek ve kur istikrarını sağlamak amacıyla piyasaya müdahil olurlar. En etkili katılımcılardır.
• Ticari ve Yatırım Bankaları: Piyasadaki işlem hacminin büyük bir kısmını oluştururlar. Piyasanın en büyük likidite sağlayıcılarıdır.
• Piyasa Yapıcılar (Market Makers) ve Aracı Kurumlar: Bireysel yatırımcıların bankalararası piyasaya erişimini sağlayan, fiyat kotasyonları veren kurumlardır.
• Hedge Fonlar ve Yatırım Fonları: Büyük portföyleri yöneten bu fonlar, getiri arayışı ve risk dağıtımı (çeşitlendirme) amacıyla işlem yaparlar.
• Uluslararası Şirketler: İthalat ve ihracat faaliyetlerinden doğan döviz ihtiyaçlarını karşılamak ve kur risklerini yönetmek için piyasada bulunurlar.
• Bireysel Yatırımcılar ve Spekülatörler: Fiyat hareketlerinden kâr elde etmeyi hedefleyen en geniş tabanlı katılımcı grubudur.

Katılımcılar, piyasada üç temel motivasyonla işlem gerçekleştirirler:

• Hedging (Korunma): İleri vadeli kur riskini minimize etmek veya ortadan kaldırmak amacıyla yapılan işlemlerdir. (Örneğin: Bir ihracatçının, alacak vadesine kadar döviz kurunda yaşanabilecek düşüşe karşı bugünden satış yönlü pozisyon alması).
• Spekülasyon: Gelecekteki fiyat hareketlerini öngörerek, risk alma pahasına kâr elde etmek amacıyla pozisyon açılmasıdır. Piyasadaki likiditenin büyük kısmı spekülatif işlemlerden kaynaklanır.
• Arbitraj: Farklı piyasalar veya platformlar arasındaki fiyat uyumsuzluklarından/farklılıklarından yararlanarak risksiz kazanç elde etme stratejisidir.

1 - Yüksek Likidite ve Şeffaflık

Günlük 7,5 trilyon doları aşan işlem hacmi, piyasanın derinliğini artırır. Bu yüksek likidite sayesinde:

• Emirler anlık olarak gerçekleşir.
• Alış-satış fiyat farkları (Spread) düşük seyreder.
• Piyasanın tek bir oyuncu tarafından manipüle edilmesi neredeyse imkânsızdır.

2 - Çift Yönlü İşlem İmkânı

Borsa gibi sadece yükselişten değil, düşüş trendlerinden de kazanç sağlama imkânı sunar:

• Long (Uzun) Pozisyon: Fiyatın yükseleceği beklentisiyle alım yapmak.
• Short (Kısa) Pozisyon: Fiyatın düşeceği beklentisiyle satış yapmak.

3 - Kaldıraç (Leverage) Etkisi

Yatırımcıların sermayelerinden daha büyük hacimlerle işlem yapmasına olanak tanır.

• Örnek: 1:10 kaldıraç oranı ile 1.000 $ teminatla 10.000$ büyüklüğünde pozisyon açılabilir.
• Önemli Not: Kaldıraç, kâr potansiyelini artırdığı gibi zarar riskini de aynı oranda artırır; bu nedenle profesyonel risk yönetimi gerektirir.

4 - 5 Gün 24 Saat Kesintisiz Erişim

Forex, tek bir merkeze bağlı olmayan (OTC - Over the Counter) bir piyasadır. İşlemler; Pazar gecesi Asya piyasalarının açılmasıyla başlar, Cuma gecesi ABD piyasası kapanana kadar 24 saat kesintisiz devam eder. Bu durum, yatırımcılara mesai saatleri dışında da piyasadaki gelişmelere tepki verme şansı tanır.

5 - Ürün ve Emir Çeşitliliği

Yatırımcılar tek bir platform üzerinden geniş bir ürün yelpazesine ulaşabilir:

• Döviz Çiftleri: EUR/USD, GBP/USD vb.
• Emtialar: Altın (XAU), Gümüş (XAG), Petrol (WTI/Brent).
• Endeksler: S&P500, DAX, Nasdaq vb.

Ayrıca Stop Loss (Zarar Durdur) ve Take Profit (Kâr Al) gibi emir türleri, yatırımcı ekran başında olmasa dahi risk yönetiminin otomatik olarak yapılmasını sağlar.

1. Piyasa Okuryazarlığı ve Psikolojik Faktörler Yatırım kararlarının rasyonel verilere değil; bilgi eksikliği, acelecilik, panik veya aşırı özgüven gibi duygusal dürtülere dayandırılması, finansal kayıplara yol açabilmektedir. Sürdürülebilir bir yatırım performansı için yeterli düzeyde piyasa bilgisi, disiplinli bir işlem stratejisi ve risk yönetimi yaklaşımı esastır.

2. Yüksek Volatilite ve Piyasa Duyarlılığı Foreks piyasaları; makroekonomik veriler, siyasi gelişmeler ve jeopolitik olaylara karşı son derece duyarlıdır. Bu faktörler, fiyatlarda ani ve sert dalgalanmalara (volatiliteye) neden olabilir. Dolayısıyla bu piyasa, kısa vadeli ve yüksek fiyat hareketliliğini tolere edebilecek risk algısına ve sermaye yapısına sahip yatırımcılar için uygundur.

3. Kaldıraç Etkisinin Çift Yönlü Riski Kaldıraç mekanizması, düşük teminatlarla yüksek hacimli pozisyonlar açılmasına olanak tanırken, aynı oranda risk faktörünü de artırmaktadır. Kaldıraç oranının kontrolsüz veya aşırı kullanımı, piyasa hareketlerinin ters yönde gelişmesi durumunda sermayenin hızla erimesine neden olabilir. Bu bağlamda, etkin pozisyon yönetimi ve teminat seviyesinin takibi yatırımcının en kritik sorumluluğudur.

4. Kur ve Parite Riski Yabancı para birimleri cinsinden gerçekleştirilen işlemlerde, döviz kurlarında meydana gelen değişimler, Türk Lirası bazındaki varlık değerini doğrudan etkileyebilmektedir. Yatırımcıların, parite dalgalanmalarının portföy getirisi üzerindeki olası etkilerini dikkatle analiz etmeleri gerekmektedir.

5. İşlem Saatleri ve Piyasa Takibi Foreks piyasasının hafta içi 5 gün 24 saat aktif olması likidite erişimi açısından bir avantaj sunsa da, sürekli değişen piyasa dinamiklerinin kesintisiz takibini zorunlu kılmaktadır. Piyasanın anlık olarak izlenemediği zaman dilimlerinde (özellikle veri akışının yoğun olduğu saatlerde) açık pozisyon taşınması, öngörülemeyen risklere maruz kalınmasına neden olabilir.

Yatırımcılar, gerçek para yatırmadan önce sanal bakiye ile (Demo Hesap) gerçek piyasa verileri üzerinden işlem pratiği yapabilir, platformu tanıyabilir ve stratejilerini test edebilirler.

1. Yasal Zeminin Oluşumu ve Tarihsel Gelişim Uzun bir dönem yasal bir düzenlemeye tabi olmaksızın işleyen Foreks piyasası, yatırımcı haklarının korunması ve piyasa şeffaflığının sağlanması amacıyla regülasyon kapsamına alınmıştır.

• 27 Ağustos 2011: Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) Seri: V, No: 125 sayılı "Kaldıraçlı Alım Satım İşlemleri ve Bu İşlemleri Gerçekleştirebilecek Kurumlara İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ" ile piyasa SPK mevzuatına dahil edilmiştir. Bu düzenleme ile aracı kurumlarda aranacak nitelikler, hizmet çeşitliliği ve işlem esasları yasal bir statüye kavuşturulmuştur.
• 11 Temmuz 2013: Yapılan mevzuat güncellemesiyle işlemler, III-37.1 sayılı "Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ" çatısı altında sınıflandırılmıştır.

2. 10 Şubat 2017 Düzenlemesi ve Temel İşlem Şartları Piyasadaki risklerin sınırlandırılması ve yatırımcı güvenliğinin artırılması amacıyla 10 Şubat 2017 tarihinde yürürlüğe giren tebliğ ile piyasa koşulları yeniden yapılandırılmıştır:

• Asgari Başlangıç Teminatı: Kaldıraçlı işlem hesabı açabilmek ve işlem yapabilmek için gereken asgari başlangıç teminatı 50.000 TL veya muadili döviz tutarı olarak belirlenmiştir.
• Kaldıraç Oranı: Yatırımcıların maruz kalabileceği riskleri minimize etmek adına maksimum kaldıraç oranı 1:10 ile sınırlandırılmıştır.
• Bakiye ve İşlem Kısıtlamaları: Nakit çekimi sonucunda hesap bakiyesinin 50.000 TL (veya muadili) altına düşmesi durumunda, yatırımcının risk artırıcı yeni pozisyon açmasına izin verilmemektedir. Ancak, piyasa koşulları ve işlem zararları nedeniyle bakiyenin bu tutarın altına inmesi durumunda, yatırımcı mevcut işlemlerini sürdürmeye devam edebilir.

3. Takasbank'ın Rolü ve Teminat Güvencesi Türkiye'de gerçekleştirilen kaldıraçlı alım satım işlemleri, İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) güvencesi ve takibi altındadır.

• Mutabakat ve Güncelleme: Müşteri teminat bakiyelerinde gerçekleşen tüm artış ve azalışlar, her iş günü Takasbank tarafından belirlenen zaman dilimlerinde sisteme yansıtılarak güncellenmektedir.
• Şeffaflık ve Erişim: Yatırımcılar, portföylerinin durumunu şeffaf bir şekilde izleyebilmektedir. Takasbank'ın resmi internet sitesinde yer alan "Takas Web Girişi > Yatırımcı Girişi" paneli üzerinden; mevcut teminat bakiyeleri, bakiye değişimleri ve transfer işlemleri anlık olarak sorgulanabilmektedir.

Terim	Türkçe Karşılığı	Tanım ve Açıklama
Parite	Döviz Çifti	Birbiriyle takas edilen iki farklı para biriminin oluşturduğu çifttir (Örn: EUR/USD). İlk para birimi "Baz Döviz", ikincisi "Karşıt Döviz"dir.
Pip	Fiyat Adımı	Bir paritede fiyatın değişebileceği en küçük birimi ifade eder. Genellikle virgülden sonraki 4. Basamaktır.
Spread	Alım-Satım Farkı	Bir döviz çiftinin alış fiyatı (Ask) ile satış fiyatı (Bid) arasındaki farktır. Yatırımcının işlem maliyetini oluşturur.
Lot	İşlem Hacmi	Foreks piyasasında işlem büyüklüğünü ifade eden birimdir. Standart 1 Lot, baz döviz cinsinden 100.000 birime eşittir.
Leverage	Kaldıraç	Yatırımcının teminatının belirli bir katına kadar işlem yapabilmesini sağlayan finansal mekanizmadır (Türkiye'de maks. 1:10).
Margin (Initial Margin)	Başlangıç Teminatı	Bir pozisyon açabilmek için hesapta bloke edilen (kullanılan) minimum tutardır.
Free Margin	Serbest Teminat	Yeni pozisyon açmak veya mevcut pozisyonların zararını karşılamak için kullanılabilir durumda olan bakiyedir.
Margin Call	Teminat Çağrısı	Zarardaki işlemler nedeniyle varlıkların, gerekli teminat tutarının altına düşmesi durumunda aracı kurumun yaptığı "hesaba para yatırma" uyarısıdır.
Stop Out	Otomatik Kapanma	Teminat seviyesinin belirli bir oranın (Destek Yatırım'da standart stop out seviyesi: %20) altına düşmesi durumunda, sistemin en çok zarar eden işlemden başlayarak pozisyonları otomatik kapatmasıdır.
Long Position	Uzun Pozisyon	Bir enstrümanın değer kazanacağı beklentisiyle yapılan alış işlemidir.
Short Position	Kısa Pozisyon	Bir enstrümanın değer kaybedeceği beklentisiyle yapılan satış işlemidir.
Bid Price	Alış Fiyatı	Piyasada o an için söz konusu enstrümanı satabileceğiniz fiyattır.
Ask Price	Satış Fiyatı	Piyasada o an için söz konusu enstrümanı alabileceğiniz fiyattır.
Swap	Taşıma Maliyeti	Açık olan bir pozisyonun bir sonraki güne taşınması durumunda, iki para birimi arasındaki faiz farkına göre hesaba yansıyan gelir veya giderdir (Gecelik faiz).
Take Profit (T/P)	Kâr Al	Pozisyonun, yatırımcı tarafından belirlenen kârlı bir fiyat seviyesine ulaştığında otomatik olarak kapanmasını sağlayan emirdir.
Stop Loss (S/L)	Zarar Kes	Pozisyonun, yatırımcı tarafından belirlenen zararlı bir fiyat seviyesine ulaştığında daha fazla kaybı önlemek için otomatik kapanmasını sağlayan emirdir.
Volatility	Oynaklık/Volatilite	Bir finansal varlığın fiyatının belirli bir zaman diliminde ne kadar değişkenlik gösterdiğinin ölçüsüdür.
Slippage	Fiyat Kayması	Emir verilen fiyat ile işlemin gerçekleştiği fiyat arasında oluşan farktır. Genellikle yüksek volatilite anlarında görülür.

A. EURUSD (Euro/Dolar) – 1 Lot İşlem

• Güncel Fiyat: 1,1758
• Kontrat Büyüklüğü: 100.000 Euro
• Destek Yatırım Swap Oranı: Uzun (Alış) -11 Puan, Kısa (Satış) +1 Puan.

Senaryo A: Kâr (Kısa Pozisyon + Swap Geliri)

Yatırımcı paritenin düşeceğini öngörerek 1,1758 seviyesinden 1 Lot Satış (Short) açar ve 1 gece taşır.

• Giriş: 1,1758
• Çıkış: 1,1748 (10 Pips Düşüş)
• İşlem Kârı: $0,0010 * 100.000 = 100 USD
• Swap Geliri: Kısa pozisyon (+1 puan). 1 Lot için yaklaşık +1 USD gelir.
• TOPLAM NET: 100 + 1 = 101 USD Kâr

Senaryo B: Zarar (Uzun Pozisyon + Swap Maliyeti)

Yatırımcı yükseliş beklentisiyle 1,1758 seviyesinden 1 Lot Alış (Long) yapar, ancak fiyat düşer.

• Çıkış: 1,1748 (10 Pips Düşüş)
• İşlem Zararı: $-0,0010 * 100.000 = -100 USD
• Swap Maliyeti: Uzun pozisyon (-11 puan). 1 Lot için yaklaşık -11 USD kesinti.
• TOPLAM NET: -100 + (-11) = -111 USD Zarar

B. WTI (Ham Petrol) – 1 Lot İşlem

• Güncel Fiyat: 57,11 USD
• Kontrat Büyüklüğü: 1000 Varil
• Destek Yatırım Swap Oranı: Vadeli kontrat CFD'sidir, taşıma maliyeti oluşmaz.

Senaryo A: Kâr (Uzun Pozisyon)

Fiyatın yükseleceğini düşünen yatırımcı 57,11 seviyesinden 1 Lot Alış yapar.

• Giriş: 57,11
• Çıkış: 58,11 (1 Dolar Yükseliş)
• İşlem Kârı: $1,00 * 1000 Varil = 1000 USD
• Swap: Vadeli kontrat CFD'sidir, taşıma maliyeti oluşmaz.
• Komisyon: -5 USD
• TOPLAM NET: 995 USD Kâr

Senaryo B: Zarar (Uzun Pozisyon)

Fiyat beklentinin aksine düşer.

• Çıkış: 56,11 (1 Dolar Düşüş)
• İşlem Zararı: $-1,00 * 1000 = -1.000 USD
• Swap: 0 USD
• Komisyon: -5 USD
• TOPLAM NET: -1.005 USD Zarar

C. DAX Endeksi (Ger40) – 0.1 Lot İşlem

• Güncel Fiyat: 24.265 Euro
• Kontrat Büyüklüğü: (0.1 Lot x 25) = 2.5 Endeks Çarpanı
• Destek Yatırım Swap Oranı: Vadeli kontrat CFD'sidir, taşıma maliyeti oluşmaz.

Senaryo A: Kâr (Uzun Pozisyon)

Endeksin yükseleceğini düşünen yatırımcı 24.265 seviyesinden 0.1 Lot Alış yapar.

• Giriş: 24.265
• Çıkış: 24.365 (100 Puan Yükseliş)
• İşlem Kârı: 100 EUR * 2,5= 250 EUR
• Swap: 0
• TOPLAM NET: 250 EUR Kâr (Komisyon hariç)

Senaryo B: Zarar (Kısa Pozisyon)

Düşüş beklentisiyle satış yapılır ancak endeks yükselir.

• Giriş: 24.265
• Çıkış: 24.365 (100 Puan Yükseliş)
• İşlem Zararı: 100 EUR * 2,5 = 250 EUR
• Swap: 0
• TOPLAM NET: -250 EUR Zarar

D. ONS ALTIN (XAUUSD) – 0.5 Lot İşlem

• Güncel Fiyat: 4.339 USD
• Kontrat Büyüklüğü: (0.5 Lot x 100) = 50 Ons
• Destek Yatırım Swap Oranı (Gecelik): Uzun -60 Puan, Kısa +20 Puan.

Senaryo A: Kâr (Kısa Pozisyon + Swap Geliri)

Yatırımcı düşüş öngörüsüyle 4.339 seviyesinden 0.5 Lot Satış (Short) açar ve 1 gece taşır.

• Giriş: 4.339
• Çıkış: 4.329 (10 Dolar Düşüş)
• İşlem Kârı: $10 * 50 Ons = 500 USD
• Swap Geliri: Kısa pozisyon (+20 puan). 0.5 Lot için: $20 * 0.5 = 10 USD
• TOPLAM NET: 500 + 10 = 510 USD Kâr

Senaryo B: Zarar (Uzun Pozisyon + Swap Maliyeti)

Yatırımcı yükseliş beklentisiyle 4.339 seviyesinden 0.5 Lot Alış (Long) yapar ancak fiyat düşer.

• Çıkış: 4.329 (10 Dolar Düşüş)
• İşlem Zararı: $-10 * 50 = -500 USD
• Swap Maliyeti: Uzun pozisyon (-60 puan). 0.5 Lot için: $-60*0.5 = -30 USD
• TOPLAM NET: -500 + (-30) = -530 USD Zarar