İran Krizi ve Türkiye İhracatı:
Riskler, Senaryolar ve Hazırlık Stratejileri
28 Şubat 2026'da başlayan ABD-İsrail ortak askeri operasyonu, bölgeyi son on yılların
en ciddi güvenlik kriziyle karşı karşıya bırakmıştır. Hürmüz Boğazı'nın fiilen
abluka altına alınması, 170'ten fazla konteyner gemisinin Körfez'de mahsur
kalması, Dubai dahil birçok uluslararası havalimanının kapanması ve 5 Mart itibarıyla
savaş riski sigortalarının iptal edilecek olması, küresel ticareti derinden
etkileyen gelişmelerdir. Türk ihracatçıları açısından enerji ithalat maliyetlerindeki
artış, TL üzerindeki kur baskısı, navlun ve sigorta primlerindeki
sıçrama ile Tebriz-Ankara doğalgaz boru hattı sözleşmesinin Temmuz 2026'da dolacak
olması en acil risk unsurları olarak öne çıkmaktadır. The Globby Araştırma
Ekibi, bu riskleri ve olası gelişmeleri ITC TradeMap verileri, petrol fiyat senaryoları
ve ambargo rejimi analizleri çerçevesinde değerlendiren kapsamlı bir rapor
hazırlamıştır.

Tablo 1: Türk İhracatçılar İçin Temel Risk Alanları

Risk Alanı Mevcut Durum İhracata Potansiyel Etki
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
Hürmüz Boğazı Ablukası Fiilen kapalı, 150+ tanker demir attı Körfez'e sevkiyat durma noktasında, alternatif rota zorunlu
Enerji Maliyeti Brent 77 $'a sıçradı (zirve 82+$) Girdi maliyeti artışı, enerji yoğun sektörlerde marj baskısı
Navlun ve Sigorta Navlun +%50-100, sigorta primi 2 katına çıktı FOB/CIF fiyat dengesini bozar, teklif fiyatlarının güncellenmesi şart
Döviz Kuru TL/USD 43,92-43,97 (rekor düşük yakını) İthal girdi maliyeti artışı, ancak dolar bazlı rekabet gücü desteği
Doğalgaz Arzı Tebriz-Ankara sözleşmesi Temmuz 2026'da doluyor Arz kesintisi riski, pahalı spot LNG'ye yönelim
Yaptırım Riski İran ile ticaret yapana %25 ABD tarifesi tehdidi ABD pazarı kaybı riski, uyum politikası zorunlu
Kızıldeniz Tehdidi Hûsiler saldırıları yeniden başlattı Süveyş alternatif rotası da risk altında, çift darboğaz krizi

Dört Senaryo, Dört Farklı Hazırlık Düzlemi
Krizin gidişatına bağlı olarak Türkiye ihracatı farklı risk ve dönüşüm senaryolarıyla
karşı karşıyadır. The Globby Araştırma Ekibi'nin TradeMap verileri üzerinden
modellediği dört senaryoda, her birinin ihracatçılar için farklı risk profilleri
ve hazırlık gereksinimleri bulunmaktadır. Enerji maliyeti artışı, navlun/sigorta
şoku ve kur baskısı tüm senaryolarda önemli baskı unsurlarıdır. Öte yandan
İran arz kesintisinin yarattığı pazar boşluğu, Körfez ülkelerinin yeniden inşa
ihtiyacı, kara koridorlarının önem kazanması ve nearshoring eğilimi, bu baskıları
dengeleyebilecek ve proaktif davranan ihracatçılara yeni kapılar açabilecek
dinamikler olarak değerlendirilmektedir.

Tablo 2: Senaryo Karşılaştırması, Parametreler ve Beklenen Etki

Parametre S1: Kısa Çatışma S2: Uzayan Savaş S3: Rejim Değişimi S4: Kısıtlama Kalkması
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Süre 1-2 hafta 1-3 ay 6-12 ay 12-24 ay
Brent Petrol ~80 $/varil ~95 $/varil ~75 $/varil ~65 $/varil
TL/USD Ek Baskı +%3 +%8 +%5 -%2 (toparlanma)
Hürmüz Boğazı Kısa kapalı Uzun süreli kapalı Kademeli açılış Tam açık
İran Arz Kaybı %30 %80 %60 Toparlanma başlar
Yaptırım Rejimi Mevcut devam Sıkılaşır Geçiş dönemi Kaldırılır
Maliyet Baskısı -1,3 milyar $ -4,0 milyar $ -0,75 milyar $ +0,9 milyar $ (rahatlama)
Dengeleyici Etki +1,6 milyar $ +5,0 milyar $ +4,0 milyar $ +1,4 milyar $
Net Etki (Tahmini) +300 milyon $ +1,0 milyar $ +3,25 milyar $ +2,3 milyar $

Sektörel Etki Haritası: Hangi Sektörlerde Ne Beklenmeli?
İran'ın 13,6 milyar dolarlık yıllık ihracatında Türkiye ile doğrudan rekabet edilen
kalemlerin ağırlığı dikkat çekicidir. Plastik, demir-çelik, meyve-sebze, alüminyum
ve bakır gibi ürün gruplarında Türkiye'nin üretim kapasitesi İran'ın birkaç
katı düzeyindedir. Kriz derinleştikçe İran arzının kesildiği pazarlarda, başta
Irak, BAE, Pakistan ve Azerbaycan, tedarik arayışının hızlanması beklenmektedir.
Öte yandan enerji yoğun sektörlerde (cam, seramik, demir-çelik) maliyet
baskısı ciddi boyutlara ulaşabilir. Savunma sektörü ise küresel silahlanma eğilimi
ve NATO bütçe artışlarıyla krizden bağımsız güçlü bir büyüme ivmesi taşımaktadır.
Aşağıdaki tabloda ana sektörlerin senaryo bazlı etki projeksiyonları yer
almaktadır.

Tablo 3: Sektörel Etki Projeksiyonu (Milyon $, Yıllık Tahmini Ek Etki)
Sektör Senaryo 1 Senaryo 2 Senaryo 3 Senaryo 4 Kritik Not
Plastik (HS39) +100 +350 +250 -50 İran'ın en büyük kalemi, Çin/Pakistan ikamesi
Demir-Çelik (HS72) +80 +250 +200 +50 Körfez inşaat talebi sürücü
Meyve/Sebze (HS07-08) +80 +200 +150 -30 Irak, BAE'de doğrudan ikame
Savunma (HS93) +200 +500 +400 +100 Krizden bağımsız +%80 büyüme trendi
Çimento/İnşaat (HS25,68) +50 +180 +250 +100 Uzun vadeli Körfez/Suriye inşası
Alüminyum (HS76) +40 +120 +100 +30 İran kapasitesi hasar, TR alternatif
Makine (HS84) +30 +80 +150 +300 S4'te İran pazarı açılırsa dev potansiyel
Otomotiv (HS87) +10 +30 +80 +200 80M nüfuslu İran pazarı uzun vade fırsatı
Mineral Yakıt (HS27) -100 -300 -50 +50 Maliyet şoku, marj daralması riski

İhracatçılara Çağrı: Hazırlıklı Olmak, Fark Yaratacak
The Globby'nin Veri Analizinden Sorumlu Kurucu Ortağı Barış Yaşbala, kriz döneminde
ihracatçıların yapması gerekenleri şu şekilde özetlemektedir: Bu kriz, Türk
ihracatçıları için ciddi riskler barındırmakla birlikte, hazırlıklı ve çevik
davrananlar için önemli dönüşüm fırsatları da yaratmaktadır. Öncelik, mevcut riskleri
doğru yönetmektir, sevkiyat rotalarının ve sigorta klozlarının derhal gözden
geçirilmesi, teklif fiyatlamalarına enerji ve kur volatilitesinin yansıtılması,
Körfez ve Irak'taki müşterilerle proaktif temasın kurulması ilk adımlardır.
Orta vadede Orta Koridor ve Kalkınma Yolu gibi kara ticaret alternatiflerinin
değerlendirilmesi, İran arzı kesilen pazarlarda stratejik konumlanma ve Avrupa
alıcılarına nearshoring avantajının sunulması kritik önem taşımaktadır. Yaşbala,
krizin süresinin ve yaptırım rejiminin evriminin belirleyici değişkenler olduğunu,
ancak Türkiye'nin coğrafyası, üretim kapasitesi ve bölgesel ilişkiler
ağının her senaryoda stratejik avantaj sağladığını vurgulamaktadır.

Tablo 4: İhracatçılar İçin Acil Eylem Kontrol Listesi
Vade Eylem Alanı Önerilen Adım
0-3 Ay Lojistik Güvenliği Hürmüz ve Kızıldeniz alternatif rotalarını haritalanmalı, Mersin/Akdeniz rotası anlaşmalarını güncellemeli
0-3 Ay Sigorta ve Kontrat Savaş riski klozlarını gözden geçirilmeli, force majeure maddelerini kontrol et, eskalasyon klozları eklenmeli
0-3 Ay Fiyatlama Stratejisi Enerji ve kur volatilitesini teklif fiyatlarına dahil edilmeli, vadeli döviz satış kontratları yapılmalı
0-3 Ay Müşteri İletişimi Körfez ve Irak müşterilerine proaktif tedarik güvencesi verilmeli, stok seviyeleri artırılmalı
3-12 Ay Kara Koridorları Orta Koridor (Bakü-Tiflis-Kars) ve Kalkınma Yolu rotaları aktif kullanılmalı
3-12 Ay Pazar İkamesi İran arzı kesilen pazarlarda (Irak, Pakistan, BAE) sektörel satış kampanyaları başlatılmalı
3-12 Ay Nearshoring Avrupa alıcılarına Asya navlun artışı alternatifi olarak yakınlık avantajı sunulmalı
12-24 Ay İran Pazarı Hazırlığı Rejim değişikliği/kısıtlama kalkması senaryosu için pazar istihbaratı ve dağıtım ağı planlanmalı
12-24 Ay Körfez Yeniden İnşa Hasar gören altyapı projelerine (havalimanı, liman, enerji) katılım için temas başlatılmalı

Tablo 5: Krizin Kritik Sayıları
Gösterge Değer
Günlük Hürmüz geçişi ~15 milyon varil petrol + küresel LNG'nin %20'si
Körfez'de mahsur gemi sayısı 170+ konteyner gemisi (450.000 TEU)
Savaş riski sigortası iptal tarihi 5 Mart 2026 (7 P&I kulübü)
Tebriz-Ankara gaz sözleşmesi bitişi Temmuz 2026
İran'ın ikame edilebilir ihracat hacmi ~2,86 milyar $ (TR kapasitesi mevcut)
Türkiye'nin İran ihracatındaki payı (2025) %37,6 (2006'da %8 idi)
Savunma sektörü büyümesi (YoY) +%80 (2,6 ? 4,7 milyar $)


-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -