Ekonomi
Basın Bülteni- ÇEVKO, ambalaj atıklarında finansman ve katılımın artırılması gerektiğini vurguladı
ÇEVKO Vakfı, tüketim sonrası ambalaj atıklarını kaynağında ayrı toplamayı sürdüren
dört belediyeden 2025 yılına ait topladığı verileri kamuoyu ile paylaştı. Kadıköy,
Ataşehir, Pendik ve Muratpaşa belediyelerinden elde edilen bulgular, iyi
uygulamaların yaygınlaştırılması ve sürekliliği için Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu
temelinde finansman, koordinasyon ve yurttaş katılımının birlikte güçlendirilmesi
gerektiğine işaret ediyor.
ÇEVKO Vakfı tarafından gerçekleştirilen Belediyelerde Değerlendirilebilir Atıkların
Kaynağında Ayrı Toplanması Çalışmaları başlıklı araştırmada, İstanbul'dan
Kadıköy, Ataşehir ve Pendik ile Antalya'dan Muratpaşa belediyelerinin uygulamaları
incelendi. Araştırma, belediyelerin uzun yıllara dayanan deneyimlerini, uyguladıkları
işletme ve toplama yöntemlerini ve sistemi geliştirmeye yönelik gereksinimlerini
ortaya koydu.
Mete İmer: Belediyelerin oluşturduğu birikim ortak sorumlulukla güçlendirilmeli
ÇEVKO Vakfı Genel Sekreteri Mete İmer, Araştırmamız, belediyelerin kaynağında ayrı
toplama alanında yıllar içinde önemli bir uygulama birikimi oluşturduğunu gösteriyor.
Bu birikimin korunması, güçlendirilmesi ve daha geniş ölçekte yaygınlaştırılması
için yerel yönetimlerin tek başına bırakılmadığı, piyasaya sürenlerin,
üreticilerin, satış noktalarının ve yurttaşların sorumluluk üstlendiği Genişletilmiş
Üretici Sorumluluğu temelli bir yapıya gereksinim var dedi.
Dört Belediyede Yıllardır Devam Etmekte Olan Kaynağında Ayrı Toplama Çalışmaları
Kadıköy'de ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması çalışmaları 2000, Muratpaşa'da
2007, Ataşehir'de 2009, Pendik'te ise 2010 yılından bu yana sürüyor.
Belediyeler yerel koşullara göre farklı işletme, fakat benzer toplama yöntemleri
uyguluyor. Araştırma, bu deneyimlerin kaynağında ayrı toplamanın geliştirilmesi
açısından önemli bir birikim oluşturduğunu gösteriyor.
Yerel Koşullara Göre Uygulanan Farklı İşletme Fakat Benzer Toplama Yöntemleri
Pendik'te ambalaj atıkları belediye tarafından toplanmakta olup 2018 yılından beri
Pendik Belediyesi Ambalaj Atığı Ayırma Tesisi'nde ayrılıyor ve lisanslı geri
dönüşüm tesislerine satılıyor. Kadıköy'de ambalaj atıkları kaynağında belediye
tarafından toplanıyor ve ayrılmak üzere lisanslı tesise satılıyor. Ataşehir'de
ve Muratpaşa'da ise ambalaj atıklarının kaynağında toplanması ve ayrılması bu
belediyelerle sözleşmeli lisanslı toplama-ayırma tesisleri eliyle gerçekleştiriliyor.
Belediyeden alınan bilgiye göre, Pendik Belediyesi araçları tüm mahallelere düzenli
olarak giriyor, talepte bulunan her vatandaşa gerekli ekipman sağlanıyor.
Toplam meskenlerin yaklaşık %20'sinde ambalaj atıkları kaynağında ayrı olarak toplanıyor.
Tüm ilçede kapıdan kapıya poşetli toplama, caddelere yerleştirilmiş
olan cam kumbaraları ile toplama, siteler, okullar, kurum ve işletmeler için konteyner
ve mobil atık getirme merkezleri ile toplama, AVM, büyük işletmeler, site
ve okullar için dorse ile toplama, atık yoğunluğu fazla olan yerlerde sabit
personel ile toplama yöntemi uygulanıyor.
Kadıköy'de ambalaj atıkları, haftalık bazda 5000'e yakın adresten kapıdan kapıya
yöntemi ile dağıtılan mavi poşetler ile, cadde ve sokaklara yerleştirilen geri
dönüşüm ve cam atık kumbaraları yoluyla ve de mobil atık getirme istasyonlarından
toplanıyor.
Ataşehir'de ambalaj atıkları okullar, alışveriş merkezleri, süpermarketler, konutlar,
siteler ve kamu binalarına yerleştirilen geri dönüşüm kutuları ile cadde
ve sokaklara konumlandırılan ambalaj atığı geri kazanım kumbaralarından toplanıyor.
İlçede ayrıca 16 adet mobil atık getirme merkezi bulunmakta.
Belediyeden alınan bilgiye göre, Muratpaşa'da ambalaj atıklarının kaynağında ayrı
toplanması, nüfusun yaklaşık %55'ini kapsıyor. Kapıdan kapıya toplama, yerleştirilen
konteyner, kafes, iç mekân kutuları, mobil atık getirme merkezleri ve
akıllı geri dönüşüm otomatları yoluyla toplama, kullanılan yöntemler arasında yer
alıyor.
Belediyelerin Kaynakta Ayrı Toplamada Karşılaştığı Zorluklar
Araştırmadaki belediyelerin görüşüne göre, sistemin uygulanmasında karşılaşılan
en önemli zorlukların başında yüksek toplama maliyetleri geliyor. Bu maliyetler,
geri kazanım kumbaralarının yerleştirilmesi ve toplama poşetlerinin temin edilmesinin
yanı sıra toplama araçlarının yakıt, personel ve diğer finansman masraflarını
kapsıyor. İlçe belediyelerinin ambalaj atıklarını kendi olanakları ile
toplama zorunluluğunun ortaya çıkmasıyla birlikte, araç, yakıt, personel, ekipman
maliyetleri ile ambalaj atığı satış bedelleri arasındaki fark dikkate alındığında
ciddi zararlar ortaya çıktığı vurgulanmakta, mevzuatta yapılan değişiklikler
nedeniyle ilçe belediyelerin finansal olarak desteklenmemesinin atık yönetimini
sıkıntıya düşürdüğü ileri sürülmektedir.
Kayıt dışı toplayıcıların belediye ekipmanlarına verdiği zararlar, sistemli geri
dönüşüm planlarını ve atık toplama verimini olumsuz etkilemektedir. Geri dönüşüm
kumbaralarına ve atık getirme merkezlerine yapılan saldırılar, kapak ve kapıların
parçalanması, atıkların çalınması gibi ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Bu
durum hizmet sürekliliğini olumsuz etkilemekte ve ek bakım-onarım maliyetleri
oluşturmaktadır.
Vatandaş katılımının istenen düzeyde olmaması önemli bir sorundur. Sistemin başarısı
büyük ölçüde hane halkı ve işletmelerin atıkları kaynağında doğru şekilde
ayırmasına bağlı olduğundan ve bu davranışın alışkanlık haline gelmesi zaman aldığından
hiç ayırmama veya yanlış ayırma nedeniyle verimsizlik yaşanmaktadır.
Sıfır Atık belgesi olan kurumların sistem dışına çıkması belediyelerin yaşadığı
önemli sorunlar arasında yer alıyor. Sıfır Atık belgesi bulunan bazı market, işletme
ve otellerin ambalaj atıklarını doğrudan lisanslı geri dönüşüm tesislerine
satmayı tercih etmeleri, belediye eşgüdümünde yürütülen toplama çalışmalarına
katılımı azaltmaktadır. Bu durum, belediye ile sözleşmeli lisanslı toplama-ayırma
firmalarının belediye ile yürütmekte oldukları toplama faaliyetlerine yeterli
düzeyde istekli yaklaşmamasına neden olmaktadır.
İyi Uygulamaların Yaygınlaşması Için Ortak Yapı
Araştırma, sürdürülebilir finansman mekanizmalarının geliştirilmesi, vatandaşların
atıkları doğru ayırma alışkanlığının güçlendirilmesi, toplama ekipmanlarının
korunması, atık akışının belediyenin eşgüdümüyle izlenebilir biçimde yürütülmesi
ve iyi uygulamaların farklı belediyelere yaygınlaştırılması başlıklarını ortak
gelişim alanları olarak öne çıkarıyor.
Mete İmer, Türkiye'nin gereksinim duyduğu yapı, belediyelerin başarılı uygulamalarını
çoğaltan, ekonomik sürdürülebilirliği sağlayan, yurttaş katılımını artıran
ve tüm paydaşların sorumluluk üstlendiği güçlü bir kaynağında ayrı toplama sistemidir.
ÇEVKO Vakfı olarak Türkiye'de değerlendirilebilir atıkların belediyelerin
eşgüdümünde, sürdürülebilir olarak, kaynağında ayrı toplanmasının çok önemli
olduğunu düşünüyor, bunun için Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu'nun yaşama
geçirilmesi gerektiğini savunuyoruz. Bu amaca ulaşmak için katkı sunmayı ve
tüm paydaşlarla iş birliği içinde çalışmayı sürdüreceğiz, dedi. ÇEVKO Vakfı'ndan
yapılan açıklamada, belediyelerle ilgili araştırmanın devam etmesinin ve araştırmadan
çıkan sonuçların, ayrıntılı olarak, kamuoyu ile paylaşılmasının planlandığı
bildirildi.
-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -
dört belediyeden 2025 yılına ait topladığı verileri kamuoyu ile paylaştı. Kadıköy,
Ataşehir, Pendik ve Muratpaşa belediyelerinden elde edilen bulgular, iyi
uygulamaların yaygınlaştırılması ve sürekliliği için Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu
temelinde finansman, koordinasyon ve yurttaş katılımının birlikte güçlendirilmesi
gerektiğine işaret ediyor.
ÇEVKO Vakfı tarafından gerçekleştirilen Belediyelerde Değerlendirilebilir Atıkların
Kaynağında Ayrı Toplanması Çalışmaları başlıklı araştırmada, İstanbul'dan
Kadıköy, Ataşehir ve Pendik ile Antalya'dan Muratpaşa belediyelerinin uygulamaları
incelendi. Araştırma, belediyelerin uzun yıllara dayanan deneyimlerini, uyguladıkları
işletme ve toplama yöntemlerini ve sistemi geliştirmeye yönelik gereksinimlerini
ortaya koydu.
Mete İmer: Belediyelerin oluşturduğu birikim ortak sorumlulukla güçlendirilmeli
ÇEVKO Vakfı Genel Sekreteri Mete İmer, Araştırmamız, belediyelerin kaynağında ayrı
toplama alanında yıllar içinde önemli bir uygulama birikimi oluşturduğunu gösteriyor.
Bu birikimin korunması, güçlendirilmesi ve daha geniş ölçekte yaygınlaştırılması
için yerel yönetimlerin tek başına bırakılmadığı, piyasaya sürenlerin,
üreticilerin, satış noktalarının ve yurttaşların sorumluluk üstlendiği Genişletilmiş
Üretici Sorumluluğu temelli bir yapıya gereksinim var dedi.
Dört Belediyede Yıllardır Devam Etmekte Olan Kaynağında Ayrı Toplama Çalışmaları
Kadıköy'de ambalaj atıklarının kaynağında ayrı toplanması çalışmaları 2000, Muratpaşa'da
2007, Ataşehir'de 2009, Pendik'te ise 2010 yılından bu yana sürüyor.
Belediyeler yerel koşullara göre farklı işletme, fakat benzer toplama yöntemleri
uyguluyor. Araştırma, bu deneyimlerin kaynağında ayrı toplamanın geliştirilmesi
açısından önemli bir birikim oluşturduğunu gösteriyor.
Yerel Koşullara Göre Uygulanan Farklı İşletme Fakat Benzer Toplama Yöntemleri
Pendik'te ambalaj atıkları belediye tarafından toplanmakta olup 2018 yılından beri
Pendik Belediyesi Ambalaj Atığı Ayırma Tesisi'nde ayrılıyor ve lisanslı geri
dönüşüm tesislerine satılıyor. Kadıköy'de ambalaj atıkları kaynağında belediye
tarafından toplanıyor ve ayrılmak üzere lisanslı tesise satılıyor. Ataşehir'de
ve Muratpaşa'da ise ambalaj atıklarının kaynağında toplanması ve ayrılması bu
belediyelerle sözleşmeli lisanslı toplama-ayırma tesisleri eliyle gerçekleştiriliyor.
Belediyeden alınan bilgiye göre, Pendik Belediyesi araçları tüm mahallelere düzenli
olarak giriyor, talepte bulunan her vatandaşa gerekli ekipman sağlanıyor.
Toplam meskenlerin yaklaşık %20'sinde ambalaj atıkları kaynağında ayrı olarak toplanıyor.
Tüm ilçede kapıdan kapıya poşetli toplama, caddelere yerleştirilmiş
olan cam kumbaraları ile toplama, siteler, okullar, kurum ve işletmeler için konteyner
ve mobil atık getirme merkezleri ile toplama, AVM, büyük işletmeler, site
ve okullar için dorse ile toplama, atık yoğunluğu fazla olan yerlerde sabit
personel ile toplama yöntemi uygulanıyor.
Kadıköy'de ambalaj atıkları, haftalık bazda 5000'e yakın adresten kapıdan kapıya
yöntemi ile dağıtılan mavi poşetler ile, cadde ve sokaklara yerleştirilen geri
dönüşüm ve cam atık kumbaraları yoluyla ve de mobil atık getirme istasyonlarından
toplanıyor.
Ataşehir'de ambalaj atıkları okullar, alışveriş merkezleri, süpermarketler, konutlar,
siteler ve kamu binalarına yerleştirilen geri dönüşüm kutuları ile cadde
ve sokaklara konumlandırılan ambalaj atığı geri kazanım kumbaralarından toplanıyor.
İlçede ayrıca 16 adet mobil atık getirme merkezi bulunmakta.
Belediyeden alınan bilgiye göre, Muratpaşa'da ambalaj atıklarının kaynağında ayrı
toplanması, nüfusun yaklaşık %55'ini kapsıyor. Kapıdan kapıya toplama, yerleştirilen
konteyner, kafes, iç mekân kutuları, mobil atık getirme merkezleri ve
akıllı geri dönüşüm otomatları yoluyla toplama, kullanılan yöntemler arasında yer
alıyor.
Belediyelerin Kaynakta Ayrı Toplamada Karşılaştığı Zorluklar
Araştırmadaki belediyelerin görüşüne göre, sistemin uygulanmasında karşılaşılan
en önemli zorlukların başında yüksek toplama maliyetleri geliyor. Bu maliyetler,
geri kazanım kumbaralarının yerleştirilmesi ve toplama poşetlerinin temin edilmesinin
yanı sıra toplama araçlarının yakıt, personel ve diğer finansman masraflarını
kapsıyor. İlçe belediyelerinin ambalaj atıklarını kendi olanakları ile
toplama zorunluluğunun ortaya çıkmasıyla birlikte, araç, yakıt, personel, ekipman
maliyetleri ile ambalaj atığı satış bedelleri arasındaki fark dikkate alındığında
ciddi zararlar ortaya çıktığı vurgulanmakta, mevzuatta yapılan değişiklikler
nedeniyle ilçe belediyelerin finansal olarak desteklenmemesinin atık yönetimini
sıkıntıya düşürdüğü ileri sürülmektedir.
Kayıt dışı toplayıcıların belediye ekipmanlarına verdiği zararlar, sistemli geri
dönüşüm planlarını ve atık toplama verimini olumsuz etkilemektedir. Geri dönüşüm
kumbaralarına ve atık getirme merkezlerine yapılan saldırılar, kapak ve kapıların
parçalanması, atıkların çalınması gibi ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Bu
durum hizmet sürekliliğini olumsuz etkilemekte ve ek bakım-onarım maliyetleri
oluşturmaktadır.
Vatandaş katılımının istenen düzeyde olmaması önemli bir sorundur. Sistemin başarısı
büyük ölçüde hane halkı ve işletmelerin atıkları kaynağında doğru şekilde
ayırmasına bağlı olduğundan ve bu davranışın alışkanlık haline gelmesi zaman aldığından
hiç ayırmama veya yanlış ayırma nedeniyle verimsizlik yaşanmaktadır.
Sıfır Atık belgesi olan kurumların sistem dışına çıkması belediyelerin yaşadığı
önemli sorunlar arasında yer alıyor. Sıfır Atık belgesi bulunan bazı market, işletme
ve otellerin ambalaj atıklarını doğrudan lisanslı geri dönüşüm tesislerine
satmayı tercih etmeleri, belediye eşgüdümünde yürütülen toplama çalışmalarına
katılımı azaltmaktadır. Bu durum, belediye ile sözleşmeli lisanslı toplama-ayırma
firmalarının belediye ile yürütmekte oldukları toplama faaliyetlerine yeterli
düzeyde istekli yaklaşmamasına neden olmaktadır.
İyi Uygulamaların Yaygınlaşması Için Ortak Yapı
Araştırma, sürdürülebilir finansman mekanizmalarının geliştirilmesi, vatandaşların
atıkları doğru ayırma alışkanlığının güçlendirilmesi, toplama ekipmanlarının
korunması, atık akışının belediyenin eşgüdümüyle izlenebilir biçimde yürütülmesi
ve iyi uygulamaların farklı belediyelere yaygınlaştırılması başlıklarını ortak
gelişim alanları olarak öne çıkarıyor.
Mete İmer, Türkiye'nin gereksinim duyduğu yapı, belediyelerin başarılı uygulamalarını
çoğaltan, ekonomik sürdürülebilirliği sağlayan, yurttaş katılımını artıran
ve tüm paydaşların sorumluluk üstlendiği güçlü bir kaynağında ayrı toplama sistemidir.
ÇEVKO Vakfı olarak Türkiye'de değerlendirilebilir atıkların belediyelerin
eşgüdümünde, sürdürülebilir olarak, kaynağında ayrı toplanmasının çok önemli
olduğunu düşünüyor, bunun için Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu'nun yaşama
geçirilmesi gerektiğini savunuyoruz. Bu amaca ulaşmak için katkı sunmayı ve
tüm paydaşlarla iş birliği içinde çalışmayı sürdüreceğiz, dedi. ÇEVKO Vakfı'ndan
yapılan açıklamada, belediyelerle ilgili araştırmanın devam etmesinin ve araştırmadan
çıkan sonuçların, ayrıntılı olarak, kamuoyu ile paylaşılmasının planlandığı
bildirildi.
-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -