Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Türkiye Dış Borç ve Ödemeler Dengesi İstatistiklerinde
yapılan güncellemelerin metodolojik dayanaklarını ve etkilerini ele alan
bir yazı yayınladı.
Yazıda şöyle denildi:
T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı (HMB) ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB)
arasındaki koordineli çalışmalar sonucu dış yükümlülüklere ilişkin verilerin
bütüncül bir yaklaşımla tek bir çatı altında kamuoyuna sunulması amacıyla, HMB
tarafından yayımlanmakta olan Türkiye Dış Borç İstatistikleri 12 Mart 2026 tarihi
itibarıyla TCMB tarafından yayımlanmaya başlandı. Ayrıca, yerleşiklik esasının
Ödemeler Dengesi İstatistiklerine yansıtılması çalışmaları kapsamında menkul
kıymet faiz giderlerinin derlenmesinde de yeni mikro veri kaynakları devreye
alındı. Bu yazıda, Türkiye Dış Borç ve Ödemeler Dengesi İstatistiklerinde yapılan
güncellemelerin metodolojik dayanaklarını ve etkilerini ele alıyoruz.
Dış Borç İstatistiklerinde Yapılan Uygulama Değişikliği ve Etkileri
Dış Borç İstatistiklerine ilişkin metodolojik standartlar, Uluslararası Para Fonunun
(IMF) Dış Borç İstatistikleri El Kitabı’na göre düzenleniyor. Buna göre, borçlanma
senetlerinde alacaklının yerleşikliğinin tespitinde borçlanma senedinin
ihraç edildiği ülkenin değil, ilgili menkul kıymeti hâlihazırda elinde bulunduranın
yerleşikliğinin esas alınması gerekiyor. Örneğin, Genel Hükûmet tarafından
ihraç edilen bir iç borçlanma senedi yurt dışı yerleşikler tarafından satın
alınıyorsa, buna ilişkin kaydın iç borç değil dış borç olarak kaydedilmesi gerekiyor.
Benzer şekilde, yurt dışında ihraç edilen bir borçlanma senedi yurt içi
yerleşiklerce satın alınıyorsa dış borç değil iç borç olarak sınıflanıyor.
HMB tarafından yayımlanan Türkiye Dış Borç İstatistiklerinde ise borçlanma araçlarının
sınıflandırılmasında ihraç yeri esas alınmakta, yurt içi borçlanma araçları
iç borç, yurt dışı borçlanma araçlarının tamamı ise dış borç kapsamında izlenmekteydi.
Uygulama değişikliği ile menkul kıymetler ihraç yeri bazlı sınıflandırma
yerine, elinde bulunduranın yerleşikliği esas alınarak, değerleme ise nominal
tutarlar yerine piyasa değerleri kullanılarak güncellendi. Böylelikle, Dış
Borç İstatistikleri hâlihazırda aynı standartla yayımlanan Uluslararası Yatırım
Pozisyonu (UYP) İstatistikleri ile de tam uyumlu hâle geldi.
Dış Borç İstatistikleri yeni uygulama ile 2005 yılına kadar geriye dönük olarak
güncellendi. Güncellemenin dış borç stokuna etkisi 2025 yılı üçüncü çeyreği itibarıyla
yaklaşık 65 milyar ABD doları tutarında aşağı yönlü olup, dış borcun Gayrisafi
Yurt İçi Hâsılaya oranı %36,7’den %32,5’e geriliyor. Eski yönteme göre
derlenen dış borç serisi ile karşılaştırıldığında, metodoloji uyumlaştırması dış
borç stokunu 2005-2016 döneminde yükseltirken, 2017 yılı sonrası dönemde aşağı
yönlü etkiliyor.
2017 yılı öncesinde eski dış borç serisinin yeni serinin altında kalmasında, ilgili
dönemde yurt içi borçlanma senetlerinde yabancı sahipliğinin yüksek olması
etkili oluyor. 2017 yılı sonrası ise iç borçlanma senetlerinde yabancı sahiplik
oranının gerilemesi ve yurt içi yerleşiklerin elinde tuttuğu yurt dışı borçlanma
senedi tutarının yükselmesiyle yeni seri eski seriye göre düşük düzeyde seyrediyor.
Ödemeler Dengesi Birincil Gelir Dengesi Altındaki Portföy Yatırımları Faiz Giderleri
Hesaplamasında Yöntem Değişikliği ve Etkileri
TCMB, borçlanma senetlerinde yerleşiklik esasının Ödemeler Dengesi İstatistiklerine
yansıtılması için Birincil Gelir Dengesi altındaki Gider kalemini oluşturan
menkul kıymet yükümlüklerinden doğan faiz giderlerinin derlenmesinde de veri
kaynaklarında değişikliğe gitti.
İdari kayıtlara dayalı mikro verilerin istatistiki veri derleme süreçlerine entegrasyonu
kapsamında, TCMB daha önce bankalardan toplulaştırılmış olarak takip ettiği
borçlanma araçlarına ödenen faizler için doğrudan menkul kıymet bazlı bir
hesaplama yöntemine geçti. Yeni yöntemde, TCMB bünyesindeki menkul kıymet sahipliği
bilgisi ve Genel Hükûmetin yurt içi ihraçlarına ödenen faiz verileri ile
Merkezi Kayıt Kuruluşundan (MKK) alınan menkul kıymetlerin faiz türü, faiz oranı
ve kupon sıklığı bilgileri ISIN kodu bazında bir araya getiriliyor. Böylelikle,
yurt dışı yerleşiklere yapılan faiz ödemeleri, her bir menkul kıymet özelinde
ve dönem bazında çok daha hassas bir şekilde ayrıştırılarak veri kalitesi artırılıyor.
Bu yöntem değişikliği ile, 2020 yılı eylül ayından başlamak üzere Ödemeler Dengesi
İstatistikleri Birincil Gelir Dengesi altında Portföy Yatırımları/Gider kalemi,
toplamda 8.922 milyon ABD doları yukarı yönlü güncellendi (Tablo 1). Buna
paralel olarak, söz konusu dönemde Cari İşlemler Dengesi ve Net Hata ve Noksan
kalemi de aynı tutarda geçmişe dönük olarak güncellendi. Böylelikle, 2025 yılında
cari işlemler açığının Gayrisafi Yurt İçi Hâsılaya oranı %1,9 seviyesinde gerçekleşti.
Sonuç olarak, Dış Borç ve Ödemeler Dengesi İstatistiklerinde yapılan güncellemeler
ile uluslararası metodolojiye uygun, karşılaştırılabilir veriler elde edilerek
dış yükümlülüklere ilişkin istatistikler arasındaki farklılıklar ortadan kalkıyor.
Ayrıca, ödemeler dengesinde portföy yatırımları kaynaklı faiz giderlerinin
hesaplanmasında kullanılan mikro veri odaklı yeni yaklaşım, Türkiye’nin dış
yükümlülüklerinin maliyetinin uluslararası standartlarla tam uyumlu hesaplanmasına
olanak sağlıyor.


-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -