Ekonomi
TCMB Merkezin Güncesi Eşel mobil mekanizması enflasyon baskılarını sınırlıyor
TCMB'nin Merkezin Güncesi blogunda Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması
ve Enflasyona Olası Etkileri başlıklı araştırma yayımlandı.
Detaylar şöyle:
Uluslararası ham petrol fiyatlarındaki değişimler, yurt içi akaryakıt fiyatlarını
ve dolayısıyla enflasyon görünümünü etkiliyor. Küresel petrol fiyatlarındaki
artışların tüketici fiyatlarına yansımasını sınırlamaya yönelik olarak uygulamaya
konulan eşel mobil otomatik bir dengeleyici işlevi görüyor. Bu sistem, vergi
bileşenlerinde yapılan ayarlamalarla, petrol fiyatlarındaki yükselişin akaryakıt
fiyatlarına yansımasını sınırlıyor. Bu yazıda, Mart 2026’da yürürlüğe giren
eşel mobil mekanizmasının enflasyon dinamikleri üzerindeki olası etkilerini değerlendiriyoruz.
Akaryakıt harcamaları, 2026 yılında tüketici sepetinde yüzde 3,21’lik bir paya sahip.
Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar tüketici enflasyonunu bu pay kanalıyla
doğrudan, ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda başta olmak üzere birçok sektöre
ise maliyetler kanalıyla dolaylı olarak etki ediyor. Ayrıca, kamuoyu görünürlüğü
yüksek olan akaryakıt fiyatlarındaki ani hareketler, beklenti oluşumu ve
fiyatlama davranışları açısından önemli bir rol oynuyor. Dolayısıyla, akaryakıt
fiyatlarındaki dalgalanmalar hem enflasyonun kısa vadeli seyri hem de maliyet
ve beklenti kanallarıyla oluşan fiyat baskıları açısından önemli.
Eşel mobil mekanizması nasıl çalışıyor?
Akaryakıt fiyatları, ürün fiyatı, toptancı-dağıtıcı-bayi marjları, Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu (EPDK) gelir payı ve vergilerin toplamından oluşuyor. Ürün
fiyatının temel belirleyicileri ise uluslararası petrol fiyatları, rafine marjları
ve döviz kuru. Son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler ile birlikte uluslararası
petrol fiyatları hızlı bir şekilde yükseldi (Grafik 1). 4 Mart 2026 tarihli
Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulaması devreye alındı ve akaryakıt
ürünlerine uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarlarında değişikliğe gidildi.[1]
Eşel mobil uygulaması, maliyet değişimlerinin akaryakıt fiyatlarına yansımasını
vergi ayarlamaları aracılığıyla kısmen dengeleyen ve fiyat oynaklığını azaltan
bir mekanizma olarak çalışıyor. Benzin, motorin veya LPG’de ürün fiyatlarının arttığı
dönemlerde vergi bileşeninde indirime gidilerek nihai akaryakıt fiyatlarındaki
artışlar sınırlanabiliyor. Akaryakıt fiyatlarının farklı bileşenlerden oluşması,
bu mekanizmanın vergi kalemi üzerinden çalışmasını mümkün kılıyor.[2]
Nitekim, 2026 Şubat ayı itibarıyla maktu ÖTV tutarlarının benzin içerisindeki payı
yaklaşık yüzde 26, motorinde yaklaşık yüzde 24 ve LPG’de ise yüzde 21 düzeyinde
(Grafik 2).
Yürürlükteki eşel mobil sisteminin manşet enflasyon üzerinde sınırlayıcı etkisi
ne kadar olacak?
Bu tahmini yapabilmek için üç temel parametreye ihtiyacımız var. İlki küresel petrol
fiyatlarının seyri. İkinci parametre ise küresel petrol fiyatı değişimlerinin
ülkemizin akaryakıt fiyat oluşumunda referans olarak belirlediği ürün fiyatlarına
(Platts European Market Scan’da CIF MED başlığı altında) ne kadar yansıyacağı.
Burada Brent petrol fiyatlarından ürün fiyatlarına geçişkenliğin birebir
olduğunu varsayıyoruz. Son parametre ise eşel mobil sistemi olmadığı durumda,
Brent petrol fiyatındaki artıştan manşet enflasyona geçişkenlik katsayısı. Bu katsayıyı
bulabilmek için 2025 yılında yayımlanan çalışmayı son dönemi içerecek
şekilde güncelliyoruz.[3] Bulgularımız, Brent petrol fiyatında yüzde 10’luk bir
artışın tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda doğrudan ve dolaylı etkiler kanalıyla
nihai olarak 1 puan artırdığına işaret ediyor. Toplam etkiyi ise 24 ay içerisinde
yaklaşık 1,2 puan olarak hesaplıyoruz.
2026 yılının ilk Enflasyon Raporu’nda Mart 2026-Şubat 2027 arası ortalama Brent
petrol fiyatı 58,8 ABD doları olarak varsayılmıştı. Analizimizde, ortalama Brent
petrol fiyatının önümüzdeki 12 ay sürecinde (Mart 2026-Şubat 2027) 70 ila 90
ABD doları arasında değiştiği alternatif senaryoları ele alıyoruz (Grafik 3). Ortalama
Brent petrol fiyatının 70 ABD doları olduğu, Brent petrolden ürün fiyatlarına
geçişkenliğin birebir varsayıldığı ve eşel mobil uygulamasının olmadığı
durumda, 12 aylık bir dönem sonunda yıllık enflasyon tahmini 1,9 puan yukarı yönlü
etkileniyor. Eşel mobil uygulaması enflasyondaki doğrudan ve dolaylı artışların
1,3 yüzde puan daha düşük, bir başka ifadeyle yüzde 0,6 olarak gerçekleşmesini
sağlıyor. Eşel mobilin enflasyonu düşürücü etkisi Brent petrol fiyatının ortalama
90 ABD doları olduğu durumda 3,7 yüzde puana kadar çıkıyor.
Özetle, jeopolitik gelişmelerin etkisiyle ortaya çıkan ve para politikasının doğrudan
kontrol alanı dışında kalan uluslararası enerji fiyat gelişmelerinin enflasyona
yansıması, eşel mobil mekanizması sayesinde önemli ölçüde sınırlandırılabiliyor.
Bu yönüyle, söz konusu düzenlemenin dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağını
değerlendiriyoruz.
-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -
ve Enflasyona Olası Etkileri başlıklı araştırma yayımlandı.
Detaylar şöyle:
Uluslararası ham petrol fiyatlarındaki değişimler, yurt içi akaryakıt fiyatlarını
ve dolayısıyla enflasyon görünümünü etkiliyor. Küresel petrol fiyatlarındaki
artışların tüketici fiyatlarına yansımasını sınırlamaya yönelik olarak uygulamaya
konulan eşel mobil otomatik bir dengeleyici işlevi görüyor. Bu sistem, vergi
bileşenlerinde yapılan ayarlamalarla, petrol fiyatlarındaki yükselişin akaryakıt
fiyatlarına yansımasını sınırlıyor. Bu yazıda, Mart 2026’da yürürlüğe giren
eşel mobil mekanizmasının enflasyon dinamikleri üzerindeki olası etkilerini değerlendiriyoruz.
Akaryakıt harcamaları, 2026 yılında tüketici sepetinde yüzde 3,21’lik bir paya sahip.
Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar tüketici enflasyonunu bu pay kanalıyla
doğrudan, ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda başta olmak üzere birçok sektöre
ise maliyetler kanalıyla dolaylı olarak etki ediyor. Ayrıca, kamuoyu görünürlüğü
yüksek olan akaryakıt fiyatlarındaki ani hareketler, beklenti oluşumu ve
fiyatlama davranışları açısından önemli bir rol oynuyor. Dolayısıyla, akaryakıt
fiyatlarındaki dalgalanmalar hem enflasyonun kısa vadeli seyri hem de maliyet
ve beklenti kanallarıyla oluşan fiyat baskıları açısından önemli.
Eşel mobil mekanizması nasıl çalışıyor?
Akaryakıt fiyatları, ürün fiyatı, toptancı-dağıtıcı-bayi marjları, Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu (EPDK) gelir payı ve vergilerin toplamından oluşuyor. Ürün
fiyatının temel belirleyicileri ise uluslararası petrol fiyatları, rafine marjları
ve döviz kuru. Son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmeler ile birlikte uluslararası
petrol fiyatları hızlı bir şekilde yükseldi (Grafik 1). 4 Mart 2026 tarihli
Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulaması devreye alındı ve akaryakıt
ürünlerine uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarlarında değişikliğe gidildi.[1]
Eşel mobil uygulaması, maliyet değişimlerinin akaryakıt fiyatlarına yansımasını
vergi ayarlamaları aracılığıyla kısmen dengeleyen ve fiyat oynaklığını azaltan
bir mekanizma olarak çalışıyor. Benzin, motorin veya LPG’de ürün fiyatlarının arttığı
dönemlerde vergi bileşeninde indirime gidilerek nihai akaryakıt fiyatlarındaki
artışlar sınırlanabiliyor. Akaryakıt fiyatlarının farklı bileşenlerden oluşması,
bu mekanizmanın vergi kalemi üzerinden çalışmasını mümkün kılıyor.[2]
Nitekim, 2026 Şubat ayı itibarıyla maktu ÖTV tutarlarının benzin içerisindeki payı
yaklaşık yüzde 26, motorinde yaklaşık yüzde 24 ve LPG’de ise yüzde 21 düzeyinde
(Grafik 2).
Yürürlükteki eşel mobil sisteminin manşet enflasyon üzerinde sınırlayıcı etkisi
ne kadar olacak?
Bu tahmini yapabilmek için üç temel parametreye ihtiyacımız var. İlki küresel petrol
fiyatlarının seyri. İkinci parametre ise küresel petrol fiyatı değişimlerinin
ülkemizin akaryakıt fiyat oluşumunda referans olarak belirlediği ürün fiyatlarına
(Platts European Market Scan’da CIF MED başlığı altında) ne kadar yansıyacağı.
Burada Brent petrol fiyatlarından ürün fiyatlarına geçişkenliğin birebir
olduğunu varsayıyoruz. Son parametre ise eşel mobil sistemi olmadığı durumda,
Brent petrol fiyatındaki artıştan manşet enflasyona geçişkenlik katsayısı. Bu katsayıyı
bulabilmek için 2025 yılında yayımlanan çalışmayı son dönemi içerecek
şekilde güncelliyoruz.[3] Bulgularımız, Brent petrol fiyatında yüzde 10’luk bir
artışın tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda doğrudan ve dolaylı etkiler kanalıyla
nihai olarak 1 puan artırdığına işaret ediyor. Toplam etkiyi ise 24 ay içerisinde
yaklaşık 1,2 puan olarak hesaplıyoruz.
2026 yılının ilk Enflasyon Raporu’nda Mart 2026-Şubat 2027 arası ortalama Brent
petrol fiyatı 58,8 ABD doları olarak varsayılmıştı. Analizimizde, ortalama Brent
petrol fiyatının önümüzdeki 12 ay sürecinde (Mart 2026-Şubat 2027) 70 ila 90
ABD doları arasında değiştiği alternatif senaryoları ele alıyoruz (Grafik 3). Ortalama
Brent petrol fiyatının 70 ABD doları olduğu, Brent petrolden ürün fiyatlarına
geçişkenliğin birebir varsayıldığı ve eşel mobil uygulamasının olmadığı
durumda, 12 aylık bir dönem sonunda yıllık enflasyon tahmini 1,9 puan yukarı yönlü
etkileniyor. Eşel mobil uygulaması enflasyondaki doğrudan ve dolaylı artışların
1,3 yüzde puan daha düşük, bir başka ifadeyle yüzde 0,6 olarak gerçekleşmesini
sağlıyor. Eşel mobilin enflasyonu düşürücü etkisi Brent petrol fiyatının ortalama
90 ABD doları olduğu durumda 3,7 yüzde puana kadar çıkıyor.
Özetle, jeopolitik gelişmelerin etkisiyle ortaya çıkan ve para politikasının doğrudan
kontrol alanı dışında kalan uluslararası enerji fiyat gelişmelerinin enflasyona
yansıması, eşel mobil mekanizması sayesinde önemli ölçüde sınırlandırılabiliyor.
Bu yönüyle, söz konusu düzenlemenin dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağını
değerlendiriyoruz.
-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -