Hububat Tedarikçileri Derneği (HUBUDER) tarafından Ankara'da düzenlenen XI. Uluslararası
2026 Hasadına Doğru Türkiye ve Dünyada Tahıl Konferansının açılışında
konuşan Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) Genel Müdürü Ali Kırali, lisanslı
depoculuk ve ürün ihtisas borsacılığında gelinen aşama ve gelecek projeleri hakkında
aşağıdaki değerlendirmelerde bulundu.

- Lisanslı Depoculuk ve ELÜS Piyasasının Gelişimi
TÜRİB ELÜS Piyasasının faaliyete geçtiği 26 Temmuz 2019 tarihinden bugüne kadar
geçen dönemde yaklaşık 423 milyar TL işlem hacmine ulaşılmıştır. Bu süreçte Borsada
61 milyon ton ürün el değiştirmiştir.

Diğer taraftan, lisanslı depoculuk tarafındaki kapasite artışı da piyasa derinaliği
açısından çok önemli bir göstergedir. TÜRİB'in faaliyete geçtiği 2019 Temmuz
ayında 4 milyon ton saklama kapasitesi mevcuttu. Bugün 264 lisanslı depo işletmesi,
359 lokasyonda, 14,3 milyon ton faal kapasiteyle hizmet vermektedir. Yıl
sonuna kadar 15 milyon tonu aşması beklenmektedir. Türkiye'nin son beş yıllık
ortalama hububat rekoltesiyle kıyaslandığında, yaklaşık yüzde 40'lık bir kısmın
lisanslı depolarda saklanabilir hale geliyor olması, ELÜS Piyasasının büyümesi
için çok güçlü bir altyapı sunduğunu göstermektedir.

TÜRİB'in ürün ihtisas borsacılığının etkinliğini artırma yaklaşımı üç temel eksen
üzerine kuruludur: teknolojik dönüşüm ve piyasa erişiminin genişletilmesi, güven
altyapısının güçlendirilmesi ve ürün ve hizmet çeşitliliğinin ve kalitesinin
artırılması.

- Teknolojik dönüşüm kapsamında, öz kaynaklarla geliştirilen TÜRİS işlem platformunun
devreye alınması ve 13 Ocak 2025 itibarıyla aracılı yapıya geçilmesi çok
önemli bir dönüm noktası olmuştur. Bu yeni yapı sayesinde Ürün Piyasası Aracı Kurumları
ÜPAKlar sisteme entegre edilmiş, piyasanın sahadaki erişim kapasitesi
artırılmış, yatırımcıya ve üreticiye daha yakın bir aracılık modeli kurulmuştur.

- Piyasa etkinliği için güven vazgeçilmezdir. Bu çerçevede, lisanslı depoculuğun
gözetim ve denetim altyapısının geliştirilmesi için sermayesine TOBB'un yanı sıra
TÜRİB olarak iştirak edilen Lisanslı Depoculuk Denetim A.Ş.'nin kurulması ve
TÜRİB Ar-Ge Merkezi tarafından geliştirilmekte olan LİDBİS (lisanslı depoculuk
bilgi sistemi) projesiyle, lisanslı depolardaki fiziksel ürün ile elektronik
kayıt uyumunun ve analiz süreçlerinin daha güçlü biçimde izlenmesi hedeflenmektedir.
Bu yapı, piyasanın hem işlem tarafında hem de emtianın fiziksel dayanağı
tarafında güvenilirliğini artıracaktır.

- Ürün ve hizmet çeşitliliğinin ve kalitesinin artırılması noktasında TÜRİB, bir
yandan mevcut ELÜS piyasasının işlem altyapısını geliştirirken, diğer yandan vadeli
işlem piyasası, teverruk piyasası ve uluslararası ürün piyasasının faaliyete
geçirilmesine yönelik teknik ve mevzuat çalışmalarını sürdürmektedir. Bu projelerin
ortak amacı, tarım ticaretini daha şeffaf, daha güvenli, daha erişilebilir
ve daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmaktır.

Kırali, 2026 yılında devreye alınması hedeflenen ve sektöre önemli katkılar sunması
beklenen TÜRİB Vadeli işlem Piyasası ve Uluslararası Ürün Piyasası hakkında
aşağıdaki bilgileri paylaştı:

- TÜRİB Vadeli İşlem Piyasası
Spot ELÜS Piyasası'nın üzerine, risk yönetimi fonksiyonunu güçlendirecek bir vadeli
işlem katmanı olarak inşa edilen Vadeli İşlem Piyasası Projesi, ürün ihtisas
borsacılığı açısından bir sonraki büyük eşiktir. Piyasanın 2026 yılının ikinci
yarısında devreye alınması hedeflenmektedir. Bu piyasa, tarım sektöründe ileri
tarihli fiyat oluşumunu destekleyecek, üretici, tüccar, sanayici ve yatırımcıya
fiyat riskini yönetme imkanı sunacaktır.

Piyasada işlem görecek vadeli işlem sözleşmeleri, bir ürünü, elektronik ürün senedini
(ELÜS) veya ELÜS işlemlerine dayalı olarak TÜRİB tarafından düzenli şekilde
hesaplanan endeks ve benzeri göstergeleri dayanak varlık olarak esas alan, belirli
bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alma veya satma
yükümlülüğü veren sözleşmeler olarak tasarlanmaktadır. Uzlaşma esasları çerçevesinde
yükümlülüklerin yerine getirilmesi vade sonunda gerçekleşecektir.

İlk aşamada dayanak varlık olarak ekmeklik buğday ve mısır ELÜSleri ile bu ürünlere
ilişkin TÜRİB fiyat endeksleri öngörülmektedir. Burada iki farklı uzlaşma yapısı
desteklenecektir. ELÜS dayanaklı sözleşmelerde fiziki teslimat, TÜRİB endekslerine
dayalı sözleşmelerde ise nakdi uzlaşma planlanmaktadır. Bu yaklaşım,
hem reel sektör ihtiyacını hem de finansal yatırımcı perspektifini aynı sistem
içinde buluşturma imkanı sunacaktır.

Buradaki temel amaç yalnızca yeni bir piyasa açmak değil, spot piyasa ile türev
piyasa arasında sağlıklı bir entegrasyon kurarak tarım emtia piyasasında fiyat
keşfini, risk yönetimini ve piyasa derinliğini birlikte geliştirmektir. TÜRİB Vadeli
İşlem Piyasası ile Türkiye tarım piyasalarının daha kurumsal, daha öngörülebilir
ve uluslararası standartlara daha yakın bir yapıya kavuşması yönünde önemli
bir aşama tamamlanmış olacaktır.

- TÜRİB Uluslararası Ürün Piyasası
Borsamızın önümüzdeki dönem için önem verdiği projelerden biri de Uluslararası Ürün
Piyasası'dır. Bu piyasa ile antrepolarda bulunan, depolanmaya uygun ve standardize
edilebilir tarım ürünlerinin TÜRİB işlem sistemi üzerinden alınıp satılması
hedeflenmektedir.

Piyasa ile fiziki ürün ticaretini daha şeffaf, kayıtlı, izlenebilir ve güvenilir
bir zemine taşımayı amaçlamaktayız. Piyasada işlem görecek ürünler, menşei, antrepo
bilgisi, kalite özellikleri ve analiz belgeleriyle birlikte tanımlanacak,
alım-satım işlemleri belirli kurallar, teslim süreleri ve ödeme-takas mekanizması
çerçevesinde yürütülecektir.

Bu proje yalnızca yeni bir piyasa açılması anlamına gelmemektedir. Aynı zamanda
Türkiye'nin tarım ürünleri ticaretinde uluslararası erişimini güçlendirecek, antrepo
bazlı fiziki ürün ticaretini kurumsal bir yapıya kavuşturacak önemli bir
adımdır.


-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -