Ekonomi
TÜRİB/Kırali Sürdürülebilir tarım için spot ve vadeli piyasalarla güçlü bir finansal altyapı kuruyoruz
Ulusal Hububat Konseyi (UHK) tarafından Konya Ticaret Borsası ev sahipliğinde düzenlenen
UHK 2026 Hasat Öncesi Hububat Kongresi, 4 Nisan 2026 tarihinde Konya'da
gerçekleştirilmiştir. Kongre kapsamında düzenlenen Lisanslı Depoculuk: Hububat
Üretimine ve Ticaretine Etkileri panelinde, Ürün İhtisas Borsacılığında
Gelişmeler başlığı altında Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) Genel Müdürü Ali
Kırali aşağıdaki kapsamda değerlendirmelerde bulunmuştur.
- ELÜS Piyasasının Gelişimi ve Ürün İhtisas Borsacılığının Etkinliğini Artırmaya
Yönelik Stratejiler
TÜRİB ELÜS Piyasasının faaliyete geçtiği 26 Temmuz 2019 tarihinden bugüne kadar
geçen dönemde yaklaşık 406 milyar TL işlem hacmine ulaşılmıştır. Bu süreçte Borsada
60 milyon ton ürün el değiştirmiştir. Diğer taraftan, lisanslı depoculuk tarafındaki
kapasite artışı da piyasa derinliği açısından çok önemli bir göstergedir.
Bugün 263 lisanslı depo işletmesi, 357 lokasyonda, 14 milyon tonun üzerinde
faal kapasiteyle hizmet vermektedir. Türkiye'nin son beş yıllık ortalama hububat
rekoltesiyle kıyaslandığında, yaklaşık yüzde 38'lik bir kısmın lisanslı depolarda
saklanabilir hale gelmiş olması, ELÜS Piyasasının büyümesi için çok güçlü
bir altyapı sunduğunu göstermektedir.
TÜRİB'in ürün ihtisas borsacılığının etkinliğini artırma yaklaşımı üç temel eksen
üzerine kuruludur: teknolojik dönüşüm ve piyasa erişiminin genişletilmesi, güven
altyapısının güçlendirilmesi ve ürün ve hizmet çeşitliliğinin ve kalitesinin
artırılması.
- Teknolojik dönüşüm kapsamında, öz kaynaklarla geliştirilen TÜRİS işlem platformunun
devreye alınması ve 13 Ocak 2025 itibarıyla aracılı yapıya geçilmesi çok
önemli bir dönüm noktası olmuştur. Bu yeni yapı sayesinde Ürün Piyasası Aracı Kurumları
ÜPAKlar sisteme entegre edilmiş, piyasanın sahadaki erişim kapasitesi
artırılmış, yatırımcıya ve üreticiye daha yakın bir aracılık modeli kurulmuştur.
- Piyasa etkinliği için güven vazgeçilmezdir. Bu çerçevede, lisanslı depoculuğun
gözetim ve denetim altyapısının geliştirilmesi için sermayesine TOBB'un yanı sıra
TÜRİB olarak iştirak edilen ve yönetim kurulunda TÜRİB olarak yer alınan Lisanslı
Depoculuk Denetim A.Ş.'nin kurulması ve TÜRİB Ar-Ge Merkezi tarafından geliştirilmekte
olan LİDBİS (lisanslı depoculuk bilgi sistemi) projesiyle, lisanslı
depolardaki fiziksel ürün ile elektronik kayıt uyumunun ve analiz süreçlerinin
daha güçlü biçimde izlenmesi hedeflenmektedir. Bu yapı, piyasanın hem işlem
tarafında hem de emtianın fiziksel dayanağı tarafında güvenilirliğini artıracaktır.
- Ürün ve hizmet çeşitliliğinin ve kalitesinin artırılması noktasında TÜRİB, bir
yandan mevcut ELÜS piyasasının işlem altyapısını geliştirirken, diğer yandan vadeli
işlem piyasası, teverruk piyasası ve uluslararası ürün piyasasının faaliyete
geçirilmesine yönelik çalışmalarını sürdürmektedir. Bu projelerin ortak amacı,
tarım ticaretini daha şeffaf, daha güvenli, daha erişilebilir ve daha sürdürülebilir
bir yapıya kavuşturmaktır.
TÜRİB Vadeli İşlem Piyasası
Spot ELÜS Piyasası'nın üzerine, risk yönetimi fonksiyonunu güçlendirecek bir vadeli
işlem katmanı olarak inşa edilen Vadeli İşlem Piyasası projesi, ürün ihtisas
borsacılığı açısından bir sonraki büyük eşiktir. Piyasanın 2026 yılının ikinci
yarısında devreye alınması hedeflenmektedir. Bu piyasa, tarım sektöründe ileri
tarihli fiyat oluşumunu destekleyecek, üretici, tüccar, sanayici ve yatırımcıya
fiyat riskini yönetme imkanı sunacaktır.
Piyasada işlem görecek vadeli işlem sözleşmeleri, bir ürünü, elektronik ürün senedini
(ELÜS) veya ELÜS işlemlerine dayalı olarak TÜRİB tarafından düzenli şekilde
hesaplanan endeks ve benzeri göstergeleri dayanak varlık olarak esas alan, belirli
bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alma veya satma
yükümlülüğü veren sözleşmeler olarak tasarlanmaktadır. Uzlaşma esasları çerçevesinde
yükümlülüklerin yerine getirilmesi vade sonunda gerçekleşecektir.
İlk aşamada dayanak varlık olarak arpa, ekmeklik buğday ve mısır ELÜSleri ile bu
ürünlere ilişkin TÜRİB fiyat endeksleri ve göstergeleri öngörülmektedir. Burada
iki farklı uzlaşma yapısı desteklenecektir. ELÜS dayanaklı sözleşmelerde fiziki
teslimat, TÜRİB endekslerine dayalı sözleşmelerde ise nakdi uzlaşma planlanmaktadır.
Bu yaklaşım, hem reel sektör ihtiyacını hem de finansal yatırımcı perspektifini
aynı sistem içinde buluşturma imkanı sunacaktır.
Buradaki temel amaç yalnızca yeni bir piyasa açmak değil, spot piyasa ile türev
piyasa arasında sağlıklı bir entegrasyon kurarak tarım emtia piyasasında fiyat
keşfini, risk yönetimini ve piyasa derinliğini birlikte geliştirmektir.
TÜRİB Vadeli İşlem Piyasası ile Türkiye tarım piyasalarının daha kurumsal, daha
öngörülebilir ve uluslararası standartlara daha yakın bir yapıya kavuşması yönünde
önemli bir aşama tamamlanmış olacaktır.
-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -
UHK 2026 Hasat Öncesi Hububat Kongresi, 4 Nisan 2026 tarihinde Konya'da
gerçekleştirilmiştir. Kongre kapsamında düzenlenen Lisanslı Depoculuk: Hububat
Üretimine ve Ticaretine Etkileri panelinde, Ürün İhtisas Borsacılığında
Gelişmeler başlığı altında Türkiye Ürün İhtisas Borsası (TÜRİB) Genel Müdürü Ali
Kırali aşağıdaki kapsamda değerlendirmelerde bulunmuştur.
- ELÜS Piyasasının Gelişimi ve Ürün İhtisas Borsacılığının Etkinliğini Artırmaya
Yönelik Stratejiler
TÜRİB ELÜS Piyasasının faaliyete geçtiği 26 Temmuz 2019 tarihinden bugüne kadar
geçen dönemde yaklaşık 406 milyar TL işlem hacmine ulaşılmıştır. Bu süreçte Borsada
60 milyon ton ürün el değiştirmiştir. Diğer taraftan, lisanslı depoculuk tarafındaki
kapasite artışı da piyasa derinliği açısından çok önemli bir göstergedir.
Bugün 263 lisanslı depo işletmesi, 357 lokasyonda, 14 milyon tonun üzerinde
faal kapasiteyle hizmet vermektedir. Türkiye'nin son beş yıllık ortalama hububat
rekoltesiyle kıyaslandığında, yaklaşık yüzde 38'lik bir kısmın lisanslı depolarda
saklanabilir hale gelmiş olması, ELÜS Piyasasının büyümesi için çok güçlü
bir altyapı sunduğunu göstermektedir.
TÜRİB'in ürün ihtisas borsacılığının etkinliğini artırma yaklaşımı üç temel eksen
üzerine kuruludur: teknolojik dönüşüm ve piyasa erişiminin genişletilmesi, güven
altyapısının güçlendirilmesi ve ürün ve hizmet çeşitliliğinin ve kalitesinin
artırılması.
- Teknolojik dönüşüm kapsamında, öz kaynaklarla geliştirilen TÜRİS işlem platformunun
devreye alınması ve 13 Ocak 2025 itibarıyla aracılı yapıya geçilmesi çok
önemli bir dönüm noktası olmuştur. Bu yeni yapı sayesinde Ürün Piyasası Aracı Kurumları
ÜPAKlar sisteme entegre edilmiş, piyasanın sahadaki erişim kapasitesi
artırılmış, yatırımcıya ve üreticiye daha yakın bir aracılık modeli kurulmuştur.
- Piyasa etkinliği için güven vazgeçilmezdir. Bu çerçevede, lisanslı depoculuğun
gözetim ve denetim altyapısının geliştirilmesi için sermayesine TOBB'un yanı sıra
TÜRİB olarak iştirak edilen ve yönetim kurulunda TÜRİB olarak yer alınan Lisanslı
Depoculuk Denetim A.Ş.'nin kurulması ve TÜRİB Ar-Ge Merkezi tarafından geliştirilmekte
olan LİDBİS (lisanslı depoculuk bilgi sistemi) projesiyle, lisanslı
depolardaki fiziksel ürün ile elektronik kayıt uyumunun ve analiz süreçlerinin
daha güçlü biçimde izlenmesi hedeflenmektedir. Bu yapı, piyasanın hem işlem
tarafında hem de emtianın fiziksel dayanağı tarafında güvenilirliğini artıracaktır.
- Ürün ve hizmet çeşitliliğinin ve kalitesinin artırılması noktasında TÜRİB, bir
yandan mevcut ELÜS piyasasının işlem altyapısını geliştirirken, diğer yandan vadeli
işlem piyasası, teverruk piyasası ve uluslararası ürün piyasasının faaliyete
geçirilmesine yönelik çalışmalarını sürdürmektedir. Bu projelerin ortak amacı,
tarım ticaretini daha şeffaf, daha güvenli, daha erişilebilir ve daha sürdürülebilir
bir yapıya kavuşturmaktır.
TÜRİB Vadeli İşlem Piyasası
Spot ELÜS Piyasası'nın üzerine, risk yönetimi fonksiyonunu güçlendirecek bir vadeli
işlem katmanı olarak inşa edilen Vadeli İşlem Piyasası projesi, ürün ihtisas
borsacılığı açısından bir sonraki büyük eşiktir. Piyasanın 2026 yılının ikinci
yarısında devreye alınması hedeflenmektedir. Bu piyasa, tarım sektöründe ileri
tarihli fiyat oluşumunu destekleyecek, üretici, tüccar, sanayici ve yatırımcıya
fiyat riskini yönetme imkanı sunacaktır.
Piyasada işlem görecek vadeli işlem sözleşmeleri, bir ürünü, elektronik ürün senedini
(ELÜS) veya ELÜS işlemlerine dayalı olarak TÜRİB tarafından düzenli şekilde
hesaplanan endeks ve benzeri göstergeleri dayanak varlık olarak esas alan, belirli
bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte alma veya satma
yükümlülüğü veren sözleşmeler olarak tasarlanmaktadır. Uzlaşma esasları çerçevesinde
yükümlülüklerin yerine getirilmesi vade sonunda gerçekleşecektir.
İlk aşamada dayanak varlık olarak arpa, ekmeklik buğday ve mısır ELÜSleri ile bu
ürünlere ilişkin TÜRİB fiyat endeksleri ve göstergeleri öngörülmektedir. Burada
iki farklı uzlaşma yapısı desteklenecektir. ELÜS dayanaklı sözleşmelerde fiziki
teslimat, TÜRİB endekslerine dayalı sözleşmelerde ise nakdi uzlaşma planlanmaktadır.
Bu yaklaşım, hem reel sektör ihtiyacını hem de finansal yatırımcı perspektifini
aynı sistem içinde buluşturma imkanı sunacaktır.
Buradaki temel amaç yalnızca yeni bir piyasa açmak değil, spot piyasa ile türev
piyasa arasında sağlıklı bir entegrasyon kurarak tarım emtia piyasasında fiyat
keşfini, risk yönetimini ve piyasa derinliğini birlikte geliştirmektir.
TÜRİB Vadeli İşlem Piyasası ile Türkiye tarım piyasalarının daha kurumsal, daha
öngörülebilir ve uluslararası standartlara daha yakın bir yapıya kavuşması yönünde
önemli bir aşama tamamlanmış olacaktır.
-iDeal Haber Merkezi-
- twitter.com/iDealDataHaber // www.idealdata.com.tr -