Hisse Senedi Kredisi Nedir? Ne İçin Kullanılır?
Hisse Senedi Kredisi Nedir? Ne İçin Kullanılır?
Hisse senedi kredisi, yatırımcının hisse senedi alım işlemleri sonucunda oluşan borcu için sahip olduğu menkul kıymetleri teminat göstererek aracı kurumdan kredi kullanmasıdır. Bu sayede yatırımcı, kendi öz kaynaklarından daha büyük hacimli pozisyonlar açabilir.
1. Hisse Senedi Kredisi'nin Tanımı ve Mekanizması
A. Tanım
Hisse senedi kredisi, yatırımcının alım gücünü artırmak amacıyla, aracı kurumlar tarafından Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) düzenlemeleri çerçevesinde sağlanan bir borçlanma imkanıdır. Kurum tarafından tahsis edilen kredi limiti dahilinde kullanılan krediye günlük olarak kurum tarafından belirlenen bir oranda faiz uygulanır, yeterli teminat bulundurulması koşuluyla süresiz kullanılabilir.
B. Teminatlandırma ve Kaldıraç
Hisse senedi kredisi işlemlerinin temelini teminatlandırma oluşturur.
Teminat: Yatırımcının kredi kullanabilmek için aracı kuruma yatırdığı nakit veya Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Borsa İstanbul A.Ş. (BIST) tarafından belirlenen kurumun uygun bulduğu krediye konu sermaye piyasası araçlarıdır. Teminat oranları SPK ve BIST tarafından belirlenen oranlar dahilinde kurumun belirlediği oranlardır.
Kredili işlemlerde başlangıçta asgari 50% oranında teminat yatırma zorunluluğu bulunmaktadır.
Kredili işlemin devamı süresince özkaynak oranının asgari 35% olması zorunludur.
Kaldıraç Etkisi: Teminat olarak verilen varlıkların değerlenmiş tutarı çerçevesinde piyasa koşullarına göre daha hızlı pozisyon alarak daha fazla pay senedi satın alma ve portföyünüzü çeşitlendirme imkanı vermektedir. Örneğin, bir yatırımcı 100.000 TL öz kaynağı ile 50.000 TL kredi kullanarak toplam 150.000 TL'lik pozisyon açabilir.
Kaldıraç = Toplam Pozisyon / Öz Sermaye
2. Finansal Örnek: Kredili İşlemin Kâr/Zarar Dinamikleri
Aşağıdaki örnek, hisse senedi kredisi kullanmanın, kaldıraç nedeniyle öz sermaye getirisi üzerindeki etkisini göstermektedir.
Varsayımlar:
- Yatırımcının Öz Sermayesi: 100.000 TL
- Hisse Senedi Fiyatı: 10.00 TL/Hisse
- Kullanılan Kredi: 50.000 TL
| Senaryo | Kredisiz İşlem (Öz Sermaye ile) | Kredili İşlem (Kaldıraçlı) |
|---|---|---|
| Toplam Alım Hacmi | 100.000 TL | 150.000 TL |
| Alınan Hisse Adedi | 10.000 lot | 15.000 lot |
| Kaldıraç Etkisi | 1 | 1,5 |
A. Senaryo: Fiyat %20 Yükselirse (Karlı İşlem)
Hisse fiyatı 10.00 TL'den 12.00 TL'ye yükselir (Kâr: 2.00 TL Hisse başına).
| Sonuç | Kredisiz İşlem | Kredili İşlem |
|---|---|---|
| Brüt Kâr | 10.000*2=20.000 | 15.000*2=30.000 |
| Öz Sermaye Getirisi | 20.000 /100.000 = 20% | 30.000 /100.000 = 30% |
Kredili işlem, aynı fiyat artışında öz sermaye getirisini brüt 1.5 kat artırmıştır. Kredi faizi brüt kardan düşülürse net kar elde edilir.
B. Senaryo: Fiyat %20 Düşerse (Zararlı İşlem)
Hisse fiyatı 10.00 TL'den 8TL'ye düşer (Zarar: 2.00 TL Hisse başına).
| Sonuç | Kredisiz İşlem | Kredili İşlem |
|---|---|---|
| Toplam Zarar | 10.000*(-)2= (-)20.000 | 15.000*(-)2= (-)30.000 |
| Öz Sermaye Kaybı | 20.000 /100.000 = (-)20% | 30.000 /100.000 = (-)30% |
Kaldıraç, zararı da aynı oranda artırarak öz sermaye kaybını 1,5 kat artırmıştır. Kredi faizi brüt zarara eklenir ve net zarar çoğalır. Bu, kaldıraçlı işlemlerin yüksek riskini ve teminat tamamlama çağrısı olasılığını artırdığını göstermektedir.
4. Avantajlar ve Riskler
A - AVANTAJLAR
- Sahip olunan ve teminat olarak verilen varlıkların değerlenmiş tutarı ve kredi limiti çerçevesinde daha fazla pay senedi satın alma imkanı sunar.
- Piyasa koşullarına göre daha hızlı pozisyon alabilmeye olanak tanır.
- Portföy çeşitlendirme imkanı tanır.
B - RİSKLER
Kredili işlemler sonucunda kar elde edebileceği gibi zarar riski de bulunmaktadır.
- Özkaynak oranının 35%'in altına inmesi durumunda yatırımcıya ek nakit teminat yatırması veya pozisyonunu kapatması için teminat tamamlama çağrısında bulunulur.
- Yatırımcı, çağrıya belirli süre içinde uymazsa, aracı kurum teminat olarak verilen sermaye piyasası araçlarını satarak krediyi tasfiye etme hakkına sahiptir.
Piyasalardaki olumsuz fiyat hareketleri, kredi faiz oranlarının maliyeti artırması gibi nedenlerle maddi kayıp oluşabilir. Kredili işlem yapmak isteyen yatırımcıların kişisel risk yönetimi ve piyasa risklerini dikkatlice değerlendirmeleri önem taşımaktadır.
